ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٥٥ - فصل فرق ميان جدال احسن و غير آن

فصل [فرق ميان جدال احسن و غير آن‌]

بدان كه سبب در منع نمودن از مجادله و مباحثه آن است كه آداب و شروطى كه در آنها بايد رعايت كرده شود بسيار است و آفاتى كه واجب است اجتناب از آنها نمودن در آنها بى‌شمار. و كم كسى است كه به آداب و شروط پى برده باشد و به دانستن آنچه واجب است اجتناب كردن توفيق يافته باشد و اگرنه جدل نمودن به طريقه‌اى كه بهترين طريقه‌هاست در شرعِ شريف امر به آن شده.

از حضرت امام حسن عسكرى سلام اللَّه عليه مروى است كه فرمودند: مذكور شد نزد امام جعفر صادق ٧ جدال كردن در دين و آنكه رسول خدا و ائمّه هُدى‌ نهى از آن نموده‌اند. پس حضرت صادق ٧‌[١] فرمودند: نهى از آن مطلقاً نشده، بلكه نهى شده از جدل به غير طريقه‌اى كه بهتر است، آيا نمى‌شنويد كه خداى عزّ وجلّ فرموده‌[٢]: «وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»[٣] يعنى مجادله مكنيد با اهل كتاب مگر به طريقه‌اى كه بهتر است. و نيز فرموده: «ادْعُ إِلى‌ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»[٤] يعنى بخوان- اى محمّد- مردم را به راه خدا به سخنان حكمت آيين و موعظه نيكو، و جدل كن با ايشان به طريقه‌اى كه بهتر است.

پس امر فرموده‌[٥] خداى عزّ وجلّ عالمان دينى را به جدال به طريقه بهتر.

و امّا جدال به غير طريقه بهتر حرام است و خداى عزّ وجلّ بر شيعيان ما حرام كرده. و چون خداى تعالى‌ مطلق جدل را حرام كرده باشد و حال آنكه در كلام مجيد مى‌فرمايد[٦]: «وَ قالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى‌»[٧] يعنى گفتند جماعت يهود

[١] -m - ٧.

[٢] - فرموده/a s فرمودند.

[٣] - عنكبوت: ٤٦.

[٤] - نحل: ١٢٥.

[٥] - فرموده/s a فرمودند.

[٦] - مى‌فرمايد/m s مى‌فرمايند.

[٧] - بقره: ١١١.