ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٥٦ - فصل فرق ميان جدال احسن و غير آن

كه داخل بهشت نمى‌شود هيچ كس مگر طايفه يهود. و گفتند جماعت نصارا كه داخل بهشت نمى‌شود هيچ كس مگر طايفه نصارا. پس خداى عزّ وجلّ فرمودند: «تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ»[١] يعنى اينها آرزوهايى است كه مى‌نمايند، بگو- اى محمّد- به ايشان كه بياوريد]m .a ٢١[ حجّتى بر آنچه مى‌گوييد اگر راستگوييد.

پس خداى عزّ وجلّ آوردنِ حجّت را نشان صدق آنها گردانيده و آيا حجّت و برهان آورده مى‌شود مگر در جدال به طريقه بهتر؟!

پس از آن حضرت پرسيدند[٢] كه: جدال به طريقه‌[٣] بهتر كدام است؟ و به غير طريقه بهتر كدام است؟ فرمودند: امّا جدال به غير طريقه بهتر آن است كه مجادله كنى با كسى كه بر باطل باشد پس آن كس وارد مى‌سازد بر تو باطلى را و تو ردّ آن باطل به حجّتى كه خداى تعالى‌ نصب كرده نمى‌كنى، بلكه منكر مى‌شوى حقّى را كه آن مردِ باطل مى‌خواهد اعانت به آن حقّ بر باطلِ خود بجويد و تو منكر حقّ مى‌شوى از ترس آنكه مبادا آن كس را بر تو در اين حقّ حجّتى بوده باشد و تو را بيرونْ شد[٤] از آن ممكن نباشد، پس حرام است بر شيعيان ما كه به اين نوع مجادله فتنه شوند بر برادران دينى كه ضعيفند از اين گونه مجادله‌ها و فتنه شوند بر جمعى كه بر باطلند. امّا فتنه جمعى كه بر باطلند[٥] آن است كه هرگاه شخصى از شما مجادله نمود و عاجز شد آن جماعت عجزِ آن كس را حجّتى مى‌سازند[٦] بر آن باطل. و امّا فتنه برادرانى كه ضعيفند از مجادله آن است كه هرگاه شخصى را كه بر حقّ است مغلوب كسى كه بر باطل است يافتند بسيار غمگين مى‌شوند.

[١] - ادامه آيه ١١١ سوره بقره.

[٢] - از آن حضرت پرسيدند/s a پرسيدند از آن حضرت.

[٣] -a - به طريقه.

[٤] - بيرونْ شد/a بيرون شدن.

[٥] -s - امّا فتنه ... باطلند.

[٦] - مى‌سازند/s a مى‌سازد.