مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٧ - یادآوری درس گذشته

ادامه بحث شرور

یادآوری درس گذشته

بحث درباب شرور پس از یک تحلیل به آنجا رسید که بازگشت شرور به اعدام است، آنهم نه هر عدمی. منظور عدم مطلق نیست، چون عدم مطلق به تعبیر شیخ «لاخبر له»، آن عدم اصلا حکمی ندارد. اگر هم فرض کنیم که از عدم مطلق خبری باشد، همان شر عام و شر مطلق خواهد بود. پس عدم شر است، ولی نه هر عدمی، عدم ملکه شر است، یعنی عدم شیئی که آن شئ استعداد وجود داشتن دارد. آنچه که استعداد و امکان وجود دارد ولی به نحوی از انحاء وجود پیدا نکرده است یا وجود پیدا کرده و بعد معدوم شده است، این را ما «شر» مینامیم. هر کس هر شری را در نظر بگیرد، آخرش یا به عدم برمیگردد یا به وجودهایی که آن وجودها از آن جهت شرند که منشأ عدمند، نه از آن جهت که وجودند.

این یک بحثی است که حکما در اینجا دارند.

بحث دیگر مربوط به تلازمی است که میان همین «شرور و اعدام» و «خیرات» است. در همین عالم که عالم طبیعت است، همین شرور اگرچه به معنی خلأها هستند ولی از لوازم ذاتی یک سلسله خیراتند، که نبودن این خلأها مستلزم نبودن ملزوم آنهاست. این هم یک قسمت بحث است. البته حالا قسمتهای اساسی بحث را عرض