مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٧ - طرح یک اشکال

سؤال: علم ما به واجب از کدام دو نوع علم حضوری و حصولی است؟ استاد: این علمهای استدلالی همه علم حصولی است؛ یعنی به تبع یک سلسله صورتهاست که علم پیدا میکنیم.

- یعنی با صورتهای معقول؟ استاد: بله، صورتهای انتزاعی.

- میتوانیم علم حضوری هم داشته باشیم؟ استاد: بله، این مسأله خیلی مهمی است که از درجات اتحاد عاقل و معقول هم هست. مسأله این است که آیا علم موجودات به ذات حق یک علم فطری و حضوری است؟ آیا اشیائی که به خود آگاه هستند، به نحو فطری به علت خودشان هم آگاه هستند یا نه؟ شیخ میگوید: نه، آگاه نیستند. ولی فلاسفهای مثل ملا صدرا شبیه به این بحث را مطرح کردهاند [و گفتهاند که چنین علمی هست.] این بحث را ملا صدرا در اوائل اسفار مطرح کرده، که در آنجا این شعر را هم دارد:

دانش حق ذوات را فطری استدانش دانش است کان فکری است [١] در باب اتحاد عاقل و معقول هم مطرح کرده است.

سؤال: بحث خیلی مهمی است، اگر انشاءاللَّه در یک مناسبتی بفرمایید خیلی خوب است.

استاد: این بحث در اینجا نمیآید، در باب اتحاد عاقل و معقول میآید. در کتب شیخ هم نیست.