مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٢ - علم حصولی به علم حضوری انسان به خود

علم حصولی هم به خودش پیدا کند؟ آیا چنین چیزی تصویر دارد که انسان ورای این علم حضوری، به خودش علم حصولی داشته باشد؟ البته بدون این علم حضوری محال است، همانطور که گفتیم.

حیوان به خود علم حضوری دارد، کودک هم به خود علم حضوری دارد، اما ببینیم این مسأله علم به علم، که میگویند تفاوت آدم بزرگسال با کودک است، چیست؟ کودک، منِ خود را همانطور مییابد که آدم بزرگسال. ولی آدم بزرگسال در عین این که خودش را مییابد، این یافتن خودش را هم بار دیگر مییابد، یعنی میداند که خودش را مییابد؛ و این در واقع قدرت بازگشت به خود و آوردن یک تصویری از خود پیش همان خودی که بالذات حاضر است میباشد. این البته هست و شکی نیست که ممکن است، و همیشه اینچنین است؛ و فرق بین انسان و حیوان، و حتی انسان بزرگسال و انسان ابتدائی و خیلی وحشی و کودک در همین جهت است که انسان میتواند به خودش و به سوی خودش برگردد؛ یعنی انسان بعد از اینکه به خودش علم حضوری دارد و اشیاء را به علم حصولی مییابد و با یک دستگاه عکسبرداری از اشیاء عکسبرداری میکند و آن عکسها را پیش خودی که آن خود بالذات پیش خودش حاضر است جمع میکند، میتواند برگردد و یک تصویری هم از خودش پیش همان خودی که بالذات خودش را درک میکند، بیاورد. اصلًا مسأله علم به علم بهطور مطلق، و اینکه انسان قدرت علم به علم خود دارد، [همین است.]

یک وقت انسان میداند و نمیداند که میداند. یک وقت هم انسان میداند و میداند که میداند. کما اینکه در «نمیداند» هم چنین است که یک وقت انسان نمیداند و میداند که نمیداند، یعنی از این حالت جهل خودش به نحو علم حصولی یک عکسبرداری در ذهن خودش کرده است؛ و یک وقت هم نمیداند و نمیداند که نمیداند.

سؤال: شهود این حرفها غیر از علم حصولی نمیتواند باشد؟ استاد: منظور از «شهود» چیست؟

- همان حالت خودمان که امری را شهود میکنیم و غیر از استدلال است.