مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٣ - وجوب وجود، تأکد وجود است

وجوب وجود، تأکد وجود است

شیخ این امر را با بیان نکتهای توضیح میدهد که قبلًا هم در جای دیگر در اوایل کتاب بیان کرده است. در آنجا میگوید که «وجوبالوجود لیس إلّا تأکدُ الوجود» وجوب وجود امری غیر از خود وجود نیست؛ تأکد وجود و شدّت وجود را «وجوب وجود» میگوییم.

حرف شیخ در اینجاست که خیلی بوی اصالت وجود میدهد، لااقل در ذات واجب. ببینید: در هرجا که حقیقتی قابل شدت و ضعف باشد، شدت آن حقیقت امری مغایر با آن حقیقت نیست. آیا شدت نور غیر از نور است؟ نه، شدت نور همان نور است. [به تعبیر دیگر] تراکم نور چیست؟ ممکن است کسی بگوید که نور و یک چیز دیگر با هم جمع شدهاند و تراکم نور را تشکیل دادهاند. نه، چنین نیست؛ نور اگر با چیز دیگر جمع شود اختلاط نور است با شئ دیگر، نه تراکم نور، نه شدّت و قوّت نور. اصلًا قوّت و شدّت یعنی اینکه همان حقیقت در ذات خودش بیشتر شده است، نه اینکه چیزی با او مخلوط شده باشد. این مثل حرکت و سرعت حرکت است. اگر حرکتی از درجه خاصی به درجه دیگری تبدیل شود، اینجا چه پیش آمده است؟

مثلًا حرکتی که سرعت آن شصت کیلومتر در ساعت است به سرعت صد کیلومتر در ساعت برسد؛ آیا در اینجا چیزی بر حرکت افزوده شده؟ آیا حرکت با چیز دیگری و با وجود دیگری مخلوط شده است؟ آیا با ماهیت دیگری که نام آن «سرعت» است آمیخته شده است؟ نه، سرعت حرکت هم باز خودش از حرکت است. همان حرکت وقتی که فزونی مییابد، وقتی که تغییر نسبتها فزونی مییابد، اسمش «سرعت» حرکت میشود. پس شدّت و تأکد و قوّت و سرعت و امثال اینها چیز علیحدهای نیست. وجوب وجود هم برای وجود همین است، نه اینکه وجود چیزی است و وجوب چیز دیگری که به وجود ملحق شود و با آن مخلوط گردد. وجود و هستی وقتی که تأکد پیدا کرد و شدت و کمال پیدا کرد «وجوب وجود» نام میگیرد.

سؤال: در نقطه مقابل آن، ضعف وجود چیست؟ استاد: ضعف هم همین جور است، نقطه مقابل وجوب است. همانطور که وجود شدید وجود و شئ دیگر نیست، وجود ضعیف هم باز وجود و شئ دیگر نیست.