مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٤ - وجوب وجود، تأکد وجود است

مرتبه ضعیف، همان وجود است لیس إلّا، و مرتبه شدید هم وجود است لیس إلّا:

مراتباً غنی و فقراً تختلفکالنّور حَیثُما تُقوّی و ضَعِف [١] آیا وقتی نور ضعیف است نور را با یک چیزی مخلوط کردهاند که نور ضعیف شده است؟ یا نور در ذات خودش و در نوریت خودش کم است، نه اینکه چیزی از خارج با آن مخلوط شده باشد. وقتی که نور در نوریت خود کاستی مییابد نور ضعیف میشود، و وقتی که در نوریت خودش شدت پیدا کرد نور شدید میگردد. نه نورِ ضعیف نور است و خلیطی از شئ دیگر، و نه نور شدید نور است و خلیطی از شئ دیگر. نه تراکم نور اضافه شدن غیر نور به نور است و نه رقیق شدن نور اختلاط نور است با غیر نور.

سؤال: وجوب وجود حقیقت است؟ استاد: بله، حقیقت است.

- پس آن طرف دیگرش که ضعف وجود است چه میشود؟ استاد: آن را نیز ما میگوییم حقیقت است. مطلب همین است، که البته شیخ در اینجا این مسأله را مطرح نکرده است. اگر از ما بپرسید، میگوییم: بله همینطور است. ولی شیخ این مسأله را دیگر در آنجا مطرح نکرده است. اگر طرح کرده بود که دیگر مسأله اصالت وجود و وحدت وجود را طرح کرده و تمام شده بود. این مسأله را فقط در همینجا طرح کرده و همین یک کلمه را گفته و رد شده است. از همین کلمه و دو سه کلمه دیگر شبیه این است که گفتهاند شیخ اصالت وجودی است.

البته شیخ حرفهای دیگری دارد که با اصالت وجود جور در نمیآید. او در اینجا فقط همین عبارت را در باب واجب گفته و رد شده است. من در حاشیه کتاب شفای خودم در اینجا احتمالی را نوشتهام که ممکن است شیخ از کسانی باشد که در عمق ذهنش قائل به دو اصل باشد. از همین عبارت هم شاید کمی این امر فهمیده میشود؛