مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٣ - برهان اول

میگویند این نظر را «قیصری» هم گفته است.

استاد: نه، بیخود میگویند، در بیانات او نیست. «مطلق شامل عدم و وجود است» یعنی چه؟ آیا مطلق خودش وجود دارد یا ندارد؟ این مطلق یا موجود است یا معدوم. اگر موجود باشد، آیا این همان وجود مطلق است یا وجود شئ مطلق؟

بالاخره یکی از این دوتاست. اگر بگوییم همان وجود مطلق است، دیگر غلط است که بگوییم شامل وجود و عدم میشود؛ و اگر بگوییم وجودِ شئ مطلق است، در واقع ماهیت را مطلق فرض کردهایم، یعنی ذاتی را فرض کردهایم که آن ذات مطلق است.

پس «مطلق» ماهیت میشود، این را میگویید هم شامل وجود میشود و هم عدم.

ماهیت اصلًا نمیتواند مطلق باشد. ماهیت مساوی است با محدود بودن. قیصری هم آن حرف را نزده است. حرف قیصری در باره وجود است. همه تکیه او روی وجود است. اصلًا عرفا هستند که برای اولین بار مسأله اصالت وجود را طرح کردند.

البته بیان آنها فلسفی نبود و با بیان خودشان بود.

تا اینجا ما اصل مسأله را طرح کردیم که لازم هم بود. بعد از این میخواهیم ببینیم که چه برهانی برای این مطلب هست. ما برهانی را که سادهتر است اول ذکر میکنیم و بعد به برهان شیخ که کمی مشکل است میپردازیم.

برهان اول

این برهان را حاجی سبزواری در منظومه آورده است. البته قبل از حاجی هم این برهان را گفتهاند و از خود حاجی نیست. حاجی در منظومه میگوید: