فصل فیالصفات الاولی للمبدأ الواجب الوجود. فقد ثبت لک الان شیء واجبالوجود، و کان ثبت لک أن واجبالوجود واحد، فواجبالوجود واحد لایشارکه فی رتبته شیء، فلا شیء سواه واجبالوجود و إذ لا شیء سواه واجبالوجود، فهو مبدأ وجوبالوجود لکل شیء، و یوجبه ایجاباً أوّلیاً أو بواسطة، و إذا کان کل شیء غیره فوجوده من وجوده فهو أوّل. و لانعنی بالأوّل معنی ینضاف الی وجوب وجوده حتی یتکثر به وجوب وجوده، بل نعنی به اعتبار اضافته الی غیره.

چون در همین مقاله واجبالوجود را اثبات کرده میگوید: «فقد ثبت لک الان شیء واجبالوجود». ولی بحث وحدت را در ابتدای کتاب، آنجا که در باره امکان و ضرورت بحث میکردند، آوردند و چهار برهان برای وحدت واجبالوجود بیان کردند. در خواص واجبالوجود هم که بحث میکردیم گفته شد که از جمله خواص واجبالوجود وحدت است و وجوب با کثرت سازگار نیست. به همین جهت در اینجا میگوید: «و کان ثبت لک أن واجبَالوجود واحد». وقتی که وجود منحصر به یک مبدأ شد، لازمهاش به حکم برهان این است که همه اشیاء به او منتهی میشود.

او مبدأ وجوب هر چیز است و اشیاء دیگر به سبب او واجبالوجودند، یعنی همه واجبالوجود بالغیرند. اوست که وجود اشیاء را بلاواسطه یا به واسطه ایجاب میکند. وقتی که ثابت شد هرچه غیر اوست وجودش معالواسطه یا بلاواسطه از وجود اوست پس او اوّل است. میگوید منظور ما از «اوّل» معنایی نیست که به وجوب وجود علاوه شود تا در این صورت وجود واجب تکثر پیدا کند، بلکه وقتی ما یک چیزی را نسبت به غیر میسنجیم ممکن است اوّلیت و ثانویت پیدا شود. مثلًا فرض کنید که عدهای دانشآموز امتحان میدهند. یکی نمره بیست میآورد و بقیه نوزده، هجده، هفده و غیر آن. شما دانشآموزی را که بیست آورده «اوّل» مینامید.

این اولیت او چیست؟ آیا چیزی بر او اضافه شده که حالا اولیت بر او صدق میکند و بر دیگران صدق نمیکند؟ اولیت او جز این نیست که او یک عمل انجام داده و جوابها را صد درصد صحیح نوشته است و دیگران چنین کاری نکردهاند؛ یعنی با مقایسه میان او و دیگران این اولیت به دست میآید. پس این یک معنای مقایسهای