تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٩٩ - ديدن خواجه طوطيان را در دشت و پيغام رسانيدن

سخن كه عالىترين وسيله تفاهم و تمدن و عبادت خداست ممكن است به صورت وحشتناكترين وسيله نابودى در آيد
آزادى بيان و دليلهاى چهارگانه آن از جان استوارت ميل


((١٥٩٦)) ظالم آن قومى كه چشمان دوختند وز سخنها عالمى را سوختند
سخن كه عالىترين وسيله تفاهم و تمدن و عبادت خداست ممكن است به صورت وحشتناكترين وسيله نابودى در آيد سخن چيست ؟ عالىترين وسيله تفاهم و عبادت خدا و تعليم و تربيت انسانها . ولى سخن هم مانند ساير وسايل گاهى به صورت خطرناكترين عامل در مى آيد و مى تواند جهانى را به آتش بكشد .
اين اصل جاى ترديد نيست ، ما فقط به يك نمونه اشاره مى كنيم كه چگونه سخن در دوره هاى كنونى ما از آن عنوان وسيله‌اى خود در آمده و به صورت يك هدف بدون معنى در آمده است .
آزادى بيان و دليلهاى چهارگانه آن از جان استوارت ميل اين آزادى بيان پس از دوران شكنجه و فشارى كه اجتماعات انسانى از مقامات حاكمه به طور عموم يعنى اعم از روحانى و دولت ديده بودند ، مورد حمايت قرار گرفته است .
ما در اصل اين آزادى هيچ گونه اعتراضى نداريم ، بلكه به طور عموم و صراحتا مى گوييم كه : انسان بدون آزادى خواه از نظر عقيده و منطقى و خواه از نظر بيان و انتخاب روش زندگانى ، نمى تواند از موجوديت خود بهره بردارى كند . باز از اين اصل كاملًا حمايت مى كنيم كه بدون احتياج به بازى با كلمات ، ما بايستى همين نعمت خدا دادى را در افراد جوامع تقويت كنيم . اما يك مطلب اساسى كه بايستى مطرح شود اين است كه : اولًا آيا اين آزادى موهوم و غير قابل عمل را كه پس از دوره هاى