تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٢٨ - تجسمى در بارهء وحدت و كثرت

عنايت خداوندى سر وحدت را بر ما آشكار خواهد ساخت
هيجان روانى جلال الدين


((٦٨٤)) ور تو نگدازى عنايتهاى او خود گدازد اى دلم مولاى او
عنايت خداوندى سر وحدت را بر ما آشكار خواهد ساخت مى گويد اگر تو خود نتوانى سر اين وحدت را درك كنى ، خود خداوند اين حالت با عظمت « يكى ديدن » را به تو خواهد بخشيد ، البته بايستى به اين نكته اضافه كرد كه اين عنايت حق پس از آن است كه خود انسان در مقام تعالى و تكامل بر آيد .
« و الذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا » .
( آنان كه در راه ما بكوشند ما آنها را به راه هاى خود هدايت خواهيم كرد ) .
هيجان روانى جلال الدين اگر درست توجه كنيم خواهيم ديد جلال الدين در اين حال كه مى گويد :
اگر براى كسى پيدا كردن ديد وحدت در موجودات دشوار شود ، و نتواند اين راه را به پيمايد و نتواند از قيد و زنجير كثرتها رهايى يابد ، خود خداوند اين كار را خواهد كرد ، اين مطلب را باز با يك هيجان روحى متذكر گشته مى گويد :
« اى دلم مولاى او » اين حالت روانى كشف مى كند كه جلال الدين نمى خواهد فقط از نظر علمى يا دينى عادى اين دشوارى را چاره جويى كند ، بلكه مانند اين كه خود مبتلا به دشوارى مزبور گشته است ، در حال نيايش به سر مى برد نه گفتگوى يك مسئلهء علمى .
و اين حالت روانى در موارد زيادى از مثنوى ديده مى شود كه جلال الدين را به خود مشغول داشته مطالعه كننده را حقيقتاً منقلب مى سازد .