تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٤ - اگر استعداد پذيرش وجود داشته باشد حقايق گفتنى زياد است

اگر استعداد پذيرش وجود داشته باشد حقايق گفتنى زياد است گاهى پس از آن كه دريا از تلاطم افتاد و ساكن گشت ، دو باره موجهاى ضعيفى دنبال سكون ايجاد مى شود . پس از بيان مطالب زيادى در بارهء « نى » و فريادهاى عاشقانهء آن بار ديگر جلال الدين با يك سوز و گداز مى گويد : زير و بم آهنگ « نى » رازهاى پنهانى دارد كه نمى توان آنها را آشكار ساخت ، مانند خضر عليه السلام كه اقداماتى مى كرد ، و رو بناهاى طبيعى و اجتماعى را درهم مى ريخت . [١] خداوند مى فرمايد :
« يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ اَلْحَياةِ اَلدُّنْيا » ٣٠ : ٧ . [٢] ( آنان يك نمودى از زندگانى دنيوى را مى دانند ) نمى دانند كه :
« باشد اندر پرده بازىهاى پنهان غم مخور » سپس مى گويد : اگر من ( جلال الدين ) مانند « نى » لب شايسته‌اى پيدا مى كردم كه مى توانست آهنگ واقعى مرا بيرون بياورد ، گفتنىها را مى گفتم .
مى توان از اين مطلب عالى فهميد كه اين مرد بزرگ نيز مانند عده‌اى از بزرگترين متفكرين عالم متوجه اين معنى بوده است كه افراد انسانى داراى سرشارترين ثروت و با عظمتترين نيروى جهان هستى مى باشد ، آرى ، چرا انسان با عظمتترين و نيرومندترين موجود جهان هستى نباشد ؟ مگر يك انسان در مغز خود تا حدود پانزده ميليارد رابطهء الكتريسيته ندارد ؟

[١] اين مطلب در آينده مشروحاً مورد بحث قرار خواهد گرفت كه جهان هستى كالبدى دارد كه مى بينيم ، روحى دارد كه نمى بينيم ، ولى با فرا گرفتن آداب مى توانيم از آن روح بهره بردارى نماييم . نمودهاى كالبد جهان در مقابل روحش مانند حركت يك انگشت ما در مقابل فعاليتهاى بىپايان روح است . .
[٢] سوره روم ، آيه ٣٠ . .