تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦١٦ - مشاهدهء حقايق احتياج به ديده گان واقع بين دارد

ولى به شرط اين كه بكوشيم بناى جديدترى را در دنبال اين خرابى بسازيم .
دريغا ، امروزه بشريت در قصرهاى آسمان خراش زندگى مى كند در كاخهايى به سر مى برد كه شايد حتى گذشتگان در رؤياهاى خود هم نمى ديدند ، ولى چه ستمگرىها كه شالودهء آنها در اين قصرهاى سر به فلك كشيده ريخته نمى شود و چه وجدانهايى كه در اين كاخهاى بلورين از پا درمى آيد ، و هيچ بنايى هم روى خرابىها ساخته نمى شود .


((١٣٩٩)) هر كه را باشد ز سينه فتح باب او ز هر ذره ببيند آفتاب
مشاهدهء حقايق احتياج به ديده گان واقع بين دارد اين يك اصل است كه وضع روانى انسانى حتى در حواس انسان اثر مى گذارد . آن فردى كه در دريايى از لذت غوطه ور است ، بدون شك به هر موجود و پديده‌اى كه مى نگرد ، مانند اين است كه چشم همان شخص جنبهء لذت بخش آن را نشان مى دهد ، و از جهات ديگر آن موجود كه شايد بسيار اندوهبار بوده باشد غفلت مى ورزد .
انسانى كه فقط مقياس ديد خود را پيروزى بر ديگران قرار داده است ، براى او غير از تصور نيرو و مفاهيم مشابه آن شايد امكان ناپذير بوده باشد ، دو مفهوم بسيار وسيع « هست » و « نيست » براى او جز با همان مقياس مطرح نيست .
يك مثال ساده مى تواند اين اصل را براى ما روشنتر بسازد ، در نظر بگيريد كه يك نفر براى جستجوى منبع آب به سوى كوهى مى رود ، در راه به يك نفر خار كن مى رسد كه از كوه بر مى گردد ، اين شخص از آن خار كن مى پرسد : در كوه چه خبر بود ؟ او خواهد گفت : خيلى كوه خوب است . از چه نظر ؟ از اين نظر كه خار زيادى داشته است . و اگر خارى در آن كوه وجود نداشته باشد اين خار كن خواهد گفت : هيچ چيز در كوه وجود ندارد . آيا اين شخص كه در جستجوى آب به سوى كوه رهسپار گشته است ، مى تواند با اين نفى كه از خار كن مى شنود قناعت كرده و از آن جا بر گردد ؟