تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٦٣ - آيا دستورات مى تواند خود پردهاى بر چشمان انسانى بزند ؟

روانى را با وسايل دقيقى مشاهده كنيم ، مى توانستيم در ميان آنها نمودى را هم به عنوان اختيار مشاهده كنيم بلكه ، پديده اختيار عبارت است از تسلط و نظارت « من » به كار و ترك آن مادامى كه اين تسلط نظارت وجود دارد ، كار به طور اختيار صادر مى گردد ، اگر چه اين تسلط لحظه‌اى بيش پايدار نباشد . آن كه اين اختيار پديده هاى طبيعى ديگرى را در روان ما يا در جهان برونى ايجاد خواهد كرد كه به هيچ وجه نمى تواند از نقشه طبيعى حوادث بر كنار بوده باشد .


((١٢٤٩)) اين همه دانست چون آمد قضا دانش يك نهى شد بر وى غطا
آيا دستورات مى تواند خود پرده‌اى بر چشمان انسانى بزند ؟
ظاهر بيت جلال الدين اين است كه خود نهى بود كه باعث پوشش ديده گان حضرت آدم شده ، او را وادار بخوردن گندم كرد . ولى بايستى اين بيت تأويل شود ، به طورى كه بتواند مفهوم صحيحى داشته باشد . زيرا دستور امر يا نهى عبارت است از رسيدن فرمان به انسان در بارهء كارى ، اين دستور از نظر طبيعى هيچ كارى را نمى تواند صد درصد ايجاب كند ، زيرا دستور مانند يك علت طبيعى براى انسانها نمى باشد بلكه اين انسان است كه در صورت اعتدال روانى و مغزى آن دستور را براى خود انگيزه قرار داده مطابق آن انگيزه عمل خواهد كرد . و الا بايستى تمام دستورات كه انسانها به خود صادر كرده‌اند ، يا به وسيله پيامبران عظام براى انسانها ابلاغ شده است ، به طور طبيعى مورد عمل قرار بگيرد ، در صورتى كه اين مطلب مخالف محسوس همگانى است .
پس چنان كه دستورات نمى توانند عنوان عامل طبيعى ضرورى به خود بگيرند ، همچنان نمى توانند پرده و پوشش به ديده گان وظيفه بين انسانى بوده باشند .