تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٤٩ - بيان ترجيح دادن شير جهد را بر توكل و فوايد بيان كردن

روايت
دو دليل ديگر براى ضرورت جهد و كوشش :

١ - تمام انبياء و اولياء كار كرده اند


((٩٨٨)) باد درويشى چو در باطن بود بر سر آب جهان ساكن بود آب نتواند مر او را غوطه داد كش دل از نفحهء الهى گشت شاد (١)
((٩٨٩)) گر چه اين جمله جهان ملك وى است ملك در چشم دل او لا شي است
((٩٩٠)) پس دهان دل ببند و مهر كن پر كنش از باد كبر من لدن
((٩٩١)) جهد حق است و دوا حق است درد منكر اندر نفى جهدش جهد كرد كسب كن سعيى نما و جهد كن تا بدانى سرّ علم من لدن گر چه اين جملهء جهان بر جهد شد جهد در كام جاهل شهد شد ؟

((٩٩٢)) زين نمط (٢) بسيار برهان گفت شير كز جواب آن جبريان گشتند سير
روايت از حضرت رسول صلى الله عليه و آله وارد شده است كه « نعم المال الصالح للعبد الصالح » . (٣) ( چه نيكوست مال صالح براى بنده صالح ) در بعضى از روايات ديگر چنين تفسير شده است كه مرد شايسته مال را مى شناسد و آن را درست ارزيابى نموده در خيرات و مبرات به كار مى برد .
دو دليل ديگر براى ضرورت جهد و كوشش :
١ - تمام انبياء و اولياء كار كرده اند ١ - تمام انبياء و مؤمنين و اولياء همگى مردان كارگر بوده‌اند ، آنان هرگز ننشستند ، تا وسايل زندگانى مادى و معنوى آنان از بالاى سرشان فرود آيد . در روايات معتبر به طور فراوان وارد شده است : كه تمام انبيا كشاورزى يا چوپانى ( به معناى دامدارى ) كرده‌اند ، مگر ادريس كه خياط بوده است . پيامبر عظيم الشأن اسلام در جوانى به چراگاه رفته ، گوسفند چرانيده است .

(١) نفحه دم . .
(٢) نمط نوع . .
(٣) احياء العلوم غزالى ، ج ٢ ، ص ١٦٢ و كنوز الحقائق ، ص ١٣٩ . .