تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٢٧ - وسايل و مهارتهاى در مقابل مقدرات خنثى مى گردند

حيله سازى و مكر پردازىها نقش بر آب مى شود
تفسير ابيات
حيله سازى و مكر پردازىها نقش بر آب مى شود ٤ - انسان حيله ها مى سازد ، و مكرها و تدبيرها به كار مى برد ، ولى همهء آنها نقش بر آب مى شود .
انورى مى گويد :

اگر محول جان جهانيان نه قضاست چرا مجارى احوال بر خلاف رضاست ؟
بلى قضاست به هر نيك و بد عنان كش خلق بدان دليل كه تدبيرهاى جمله خطاست هزار نقش بر آرد زمانه و نبود يكى چنان كه در آيينهء تصور ماست
اين مطلب را مى گويند ، ولى اگر درست دقت كنيم باز اين مسئله همان مسئلهء دوم و سوم است كه پاسخ آنها را به طور اجمال بيان نموديم . و از همين قبيل است دو بيت بعدى :


((٩١٩)) در ببست و دشمن اندر خانه بود حيلهء فرعون زين افسانه بود
((٩٢٠)) صد هزاران طفل كشت آن كينه كش وان كه او مى جست اندر خانه اش
بنا بر ادلهء گذشته بايستى تمام وسايل شناسايىهاى خود را در اختيار خدا بگذاريم زيرا وسايل شناسايىهاى ما مانند ديده گان و غير ذلك ، داراى علتها و خطاها و محدوديتها است .
تفسير ابيات حيوانات به شير گفتند : مردم از ضعف خلقت خود دست به كسب و كار مى زنند ، تا لقمه‌اى به مقدار حلق خود تهيه كنند ، پس اين نتيجهء قابل انكار نيست كه كار و كسب از ضعف است ، اما در توكل تكيه بر غير خدا خطاست . چيزى از توكل بهتر وجود ندارد ، آنان كه خود را در امور زندگانى چابك و چالاكتر از همه مى بينند از بلايى به بلاى ديگر فرار مى كنند . حيله براى خود آنها دامهايى است كه براى خويش مى گسترانند ، و گمان مى كنند : براى جان خود كوشيده‌اند ، در صورتى كه