تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٧٤ - اصل افزايش نيرو در موقع لجاجت و يا ضديت با لجاجت

٢ - تغييراتى است كه از كيفيت روبرو گشتن انسان با وضع مخصوص روحى با نمودها ظاهر مى شود . مثلًا در حالات بيمارى مى دانيم كه بعضى از بيمارىها طعمها را براى انسان دگرگون نشان مى دهد ، و در بعضى از شرايط طبيعى ديدن براى انسان متفاوت مى باشد . . . . اين قسم دوم از تغييرات با اين كه مربوط به واقعيت جهان هستى نيست » زيرا شكل دايره در فلان تخته وجود دارد خواه ما آن را ببينيم يا نبينيم ، ولى از آن جهت كه در موقع مطرح شدن اشياء براى ما ، حواس و فعاليتهاى مخصوص درونى ماست كه آن شىء مخصوص را تحت تصرف قرار مى دهد ، لذا تغييرات مزبور براى ما درست مانند يك عده واقعيات نمودار مى گردند .
اصل افزايش نيرو در موقع لجاجت و يا ضديت با لجاجت لجاجت يك پديدهء روانى است كه ممكن است در حيوانات ديگر به صورت خام وجود داشته باشد ، و در انسان همراه با خود آگاهى بروز نمايد . در تعريف لجاجت يك مفهوم مشخص مانند مفهوم يك نمود فيزيكى در دست نداريم ، ولى اين مقدار مى تواند ما را به اين پديده روشن بسازد كه لجاجت عبارت است از مقاومت بدون علت در مقابل آن چه كه حق ديده مى شود .
كسى كه به لجاجت افتاده است ، براى حفظ مقاومت شديد مجبور است كه نيروى بيشترى براى ادامهء مقاومت به كار برد ، زيرا مقاومتهاى طبيعى ، احتياجى به افزايش نيرو ندارد ، بلكه به طور طبيعى پديده‌اى است كه مطابق علت طبيعى خود ايجاد مى گردد .
مثلًا كسى كه از ارتكاب به مى گسارى خود دارى مى كند ، با نظر به گناه بودن يا مضر بودن آن مى باشد ، هر دو انگيزهء مزبور به اندازهء معينى به حسب وضع روانى فرد در باره گناه يا اندازهء ضررى كه از مى گسارى عائد او مى گردد ، در درون فرد مزبور مقاومت ايجاد مى نمايد .