تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٨ - انواع اختلافات مصنوعى

نوع اختلاف مصنوعى ايجاد خواهد گشت كه اگر در سيستم اجتماعى زنبور عسلها صورت مى گرفت نه كندويى وجود داشت و نه عسلى .
اما اين اختلاف كه بسيار تلفات جبران ناپذير در بر دارد ، ايجاد مكتب و اختلاف ايدئولوژيكى نمى كند ، زيرا مى دانيم كه پس از انعقاد زندگانى اجتماعى هيچ فردى نمى تواند خواستهء مطلق داشته باشد ، و كسى كه چنين خوابى را ببيند ، بدون ترديد تعبيرى نخواهد داشت .
آن چه كه مى تواند منشا مكتب سازى بوده باشد ، اندازهء آزادى و سود جويى يك فرد در زندگانى اجتماعى مى باشد .
نوع دوم - اختلافاتى است كه افراد بشرى پس از متشكل شدن به صورت اجتماعات گوناگون به طور مصنوعى در خود ايجاد مى كنند .
اين اختلافات آنها را رو در روى يكديگر قرار مى دهد ، چنان كه غرايز افراد يكديگر را رو در روى هم قرار داده است . مثلًا :
« من مى خواهم فردى » مبدل مى شود به « ما نژاد چنين مى خواهيم » .
« من مى خواهم فردى » مبدل مى شود به « ما اهل فلان كشور يا فلان قاره چنين مى خواهيم » .
« من مى خواهم فردى » مبدل به « ما معتقدين به فلان مكتب چنين مى خواهيم » .
اين اختلافات اگر چه ممكن است ناشى از انواع اختلافات طبيعى بوده باشد ، ولى آن گاه كه دسته بندىهاى اجتماعى شروع مى شود ، و جوامع قيافهء مبارزه با يكديگر را مى گيرند ، خصوصيت هر ملتى براى خود آن ملت به طورى تلقين مى شود كه گويى يك مزيت طبيعى صد درصد ضرورى است كه هيچ گونه توانايى تعديل آن را ندارد . رهبران و زمامداران در اين اختلافات مى توانند مهمترين بهره بردارىهاى ظالمانه را به دست بگيرند و چنان كه ممكن است بهترين هدايت را به عهده گرفته ، به جاى مبارزه هاى نابود كننده ، ملل خود را مانند چند فرد متشكل به تكاپوى متحد وادار نمايند .
دريغا ، قرون و اعصار بسيار طولانى مى گذرد كه دين و اخلاق و حقوق جهانى فقط