تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٥٤ - دو رويى و دو شخصيتى از دردهاى خانمان سوز بشرى است

((٢٨٥)) آن منافق با موافق در نماز از پى استيزه آيد در نماز
دو رويى و دو شخصيتى از دردهاى خانمان سوز بشرى است منافق عموما كسى را مى گويند كه در زبان و حركات خارجى چيزى را اظهار نمايد و بدان ايمان نداشته باشد و قلبش مخالف آن چيز است كه از او نمودار مى گردد . بايستى اين صفت را يكى از كثيفترين صفات انسانى محسوب كرد ، زيرا منافق مى خواهد باطلهاى خود را با حقيقت نماها به مردم قابل هضم بسازد . و هر اندازه كه نيرومندى و انديشهء شخص منافق بيشتر باشد ، آن اندازه ضرر او به جوامع انسانى بيشتر و عميقتر خواهد بود .
جوامع انسانى مخصوصا آن دسته ها كه براى خود ايده آل عالى تشخيص داده به راه افتاده‌اند ، افراد منافق بزرگترين سد راه آنان مى باشند ، لذا در قرآن مجيد در حدود ٣٢ آيه در مذمت و توبيخ و تهديد منافقين وارد شده است ، گاهى پستى و رذالت منافقين را از كفار بيشتر معرفى كرده است .
در تمدن باستانى مصر در يكى از مواد قانونى كه مى بايست متهم در مقابل داد رس پاسخ بگويد : اين بوده است كه : « آيا او ( متهم ) به آن چه كه در زبان مى گويد در قلب خود معتقد است ؟ » .
يك درد خانمان سوز كه فعاليتهاى پيامبران و اصلاح طلبان واقعى جوامع انسانى را فلج كرده است ، همين اشخاص منافقند كه هر گونه مكتبهاى دينى و اجتماعى و سياسى را مى توانند بازيچهء آرمانهاى خود قرار داده موقعيت دل خواه خود را در هر گونه قلمرو مكتبى كه بروز مى كند تثبيت نمايند ، اينان اشخاص چند شخصيتى هم نيستند كه در تحولات زندگى راستگو و راست كردار تلقى شوند .