ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٢٤ - فصل در علم و فضيلت آن

و بدانچه دانستى هرگاه نظر كنى به علم چون امرى است لذيذ في نفسه، پس مطلوب لِذاته خواهد بود. و آن را نيز وسيله سعادت دنيا و آخرت و ذريعه قرب به خداى عزّ وجلّ مى‌يابى، زيراكه متوسّل نمى‌توان شد به آن‌[١] مگر به علم. و عظيم‌ترين اشيا از روى رتبه در حقّ آدمى سعادت ابدى و قرب الهى است، و افضل چيزها چيزى است كه وسيله حصول آن دو باشد، و نمى‌توان رسيد به آن دو مگر به علم و عمل، و به عمل نيز نمى‌توان رسيد مگر به علم به كيفيّت عمل.

پس ثابت شد كه علم اصل جميع سعادات‌[٢] و افضل همه اشياست. و چون افضل نباشد و حال آنكه فضيلت هر چيزى به شرف ثمره آن است و دانستى كه ثمره علم در آخرت قرب پروردگار عالميان و ملحق شدن به زمره فرشتگان و نزديكى به گروه برگزيدگان است و در دنيا حصولِ عزّت و وقار است و فرمانروايى بر پادشاهان و محترم بودن در نزد مردمان، حتّى آنكه جاهلانِ اتراك و اجلاف اعراب طبايع خود را مفطور بر توقير و احترام مشايخ مى‌يابند از راه اختصاص مشايخ به زيادتى علمى كه ايشان را حاصل شده از تجربه امور، بلكه‌[٣] بهايم بِالطّبع نيز توقير آدمى مى‌نمايند از آن راه كه در آدمى كمالى زياده از درجه حيوانى ادراك مى‌كنند.

و آنچه گفته شد در بيان فضيلت مطلق علم است. و چون علمها از راه اختلاف مراتب مختلفند پس لامحاله در فضيلت نيز متفاوت خواهند بود تا آنكه‌[٤] منتهى‌]m .a ٣[ شود به معرفت خداى عزّ وجلّ از راه يقين. و اين معرفت اصل هر معرفتِ ثابته‌اى است كه ساير معرفتها به آن باز مى‌گردد.

روايت است از حضرت امام جعفر صادق ٧ كه فرمودند: اگر بدانند مردمان آنچه در فضيلت شناخت الهى است هرگز به رغبت نظر نخواهند كرد به آنچه بهره‌مند

[١] -s + دو.

[٢] - سعادات/a سعادت.

[٣] - امور بلكه/a امورى كه!

[٤] - آنكه/a s اينكه.