ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٩١ - فصل در راه فهميدن اعتقادات

در اين سنجيدن اعتقاد مرد عامّى را در ثبات مانند كوه عظيمى مى‌يابى كه‌[١] چيزهاى بسيار عظيم و صداهاى بسيار سخت آن را حركت نمى‌دهد. و اعتقاد متكلّمى‌[٢] كه محافظت اعتقاد خود را به انواع جدلها مى‌كند[٣] مانند رشته‌اى در هوا آويخته مى‌يابى كه اندك بادى آن را ميل به چپ و راست مى‌دهد، مگر كسى‌[٤] از جماعت متكلّمين كه دليل اعتقاد را شنيده و به تقليد فرا گرفته باشد چنانچه اصل اعتقاد را به تقليد فرا گرفته بود. و فرقى نيست ميان تقليد نمودن در فرا گرفتن دليل و ميان تقليد در فرا گرفتن چيزى كه دليل دلالت بر آن مى‌كند، زيراكه آموختن دليل امرى است و مستقلّ بودن در فكر در چيزى امرى است ديگر از آن بسيار دور.

و بعد از آن هرگاه طفل به اين اعتقادات تربيت يابد اگر مشغول كسب دنيا شود درى ديگر سوى‌]m .a ٢٢[ آنچه فرا گرفته بر روى دل او گشوده نمى‌شود، امّا در آخرت به سبب اين اعتقاد حقّى كه دارد از عذاب سالم خواهد بود، زيرا كه شرع شريف تكليف ننموده عربان را به بيشتر از تصديق جزم به ظاهر اين اعتقادات و به هيچ وجه مكلّف نشده‌اند به بحث و تفتيش نمودن و به تكليف دليل آنها را به ترتيب دانستن. و اگر اراده آن نمود كه از جمله سالكان راه آخرت باشد و اهليّت اين را داشته باشد و توفيق حقّ مساعدت كند تا آنكه مشغول عمل شود و ملازم تقوا گردد و باز دارد نفس را از هوسها و مشغول به رياضت و جهاد نفس گردد[٥] درهاى هدايت بر روى دل آن گشوده مى‌شود و حقيقت اين اعتقادات ظاهر مى‌شود از راه نور الهى كه در دل آن افكنده شده به سبب جهاد نفسى‌[٦] كه كرده تا وفا به وعده‌اى كه حقّ سبحانَهُ‌

[١] -s a + در.

[٢] - متكلّمى/s a متكلّمين.

[٣] - مى‌كند/a s مى‌كنند.

[٤] -a s + كه.

[٥] -s a + و!

[٦] - نفسى/a نفس.