ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٤١٢ - فصل نيت داخل در تحت اختيار نيست

فصل [نيّت داخل در تحت اختيار نيست‌]

نيّت داخل‌[١] در تحت اختيار نيست از آن راه كه دانستى كه عبارت است از برانگيخته شدن نفس و متوجّه امر موافقى شدن كه غرضى در آن از براى نفس ظاهر شده باشد؛ خواه غرض دنيوى و خواه اخروى. و مادام كه آدمى غرض را وابسته به فعلى از افعال نداند قصد او متوجّه آن نمى‌شود، امّا در هر وقتى قادر بر اين اعتقاد نمى‌باشد.

و هرگاه اعتقاد داشته باشد وقتى قلب متوجّه آن مى‌شود كه فارغ باشد و[٢] به اشتغال‌[٣] به غرضى ديگر كه‌[٤] از آن اقوى‌ باشد منحرف نشده باشد. و اين در هر وقتى ممكن نمى‌باشد و باعثها و مانعها را سببهاى بسيار مى‌باشد كه به واسطه آن سببها چندين باعث يا مانع جمع مى‌شود واين به حسب اشخاص واحوال‌[٥] و اعمال مختلف مى‌شود.

پس هرگاه شهوت نكاح غالب شود و غرض صحيحى در ولد نباشد ممكن نيست كه تزويج به نيّت ولد واقع شود، بلكه ممكن نيست مگر به نيّت قضاى شهوت زيرا كه نيّت اجابت باعث است و باعثى به غير از شهوت نيست، پس چون نيّت ولد توان كرد؟ بلى طريق كسب اين نيّت مثلًا آن است كه اوّلًا ايمان به شرع را تقويت بدهد و تقويت ايمان به آن مى‌شود كه ثواب‌[٦] سعى در بسيارى امّت محمّد ٦ را عظيم بشمرد و از خود دور سازد امورى را كه موجب نفرت از ولد است از دشوارى خرج آن و طول تعب و غير اينها. و هرگاه اينها[٧] را بجاى آورد گاه باشد رغبتى در دل او به‌

[١] -s - داخل.

[٢] -s a - و.

[٣] -s a + و.

[٤] -a - كه.

[٥] -a s - و احوال.

[٦] - كه ثواب/s a ثواب كه.

[٧] -m - و هرگاه اينها.