ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٢٩٧ - فصل در صبر و اقسام آن

قسم دوم: آن است كه ورود آن مربوط به اختيار بنده نيست امّا اختيارى در دفع آن دارد، مثل آنكه به قول يا به‌[١] فعل آزارى به كسى برسد يا جنايتى بر وى واقع شود خواه در نفس و خواه در مال، و صبر بر آنْ آن است كه ترك انتقام كند. خداى عزّ وجلّ بر سبيل حكايت فرموده: «وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلى‌ ما آذَيْتُمُونا وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ»[٢] يعنى صبر مى‌كنيم‌[٣] بر آزارى كه به ما رسانيده‌ايد. و بايد كه توكّل كنند بر خدا توكّل كننده‌ها.

و نيز فرموده: «وَ اصْبِرْ عَلى‌ ما يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلًا»[٤] يعنى صبر كن بر آنچه مى‌گويند و كناره گير از ايشان كناره گرفتن خوبى.

و نيز فرموده: «وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذىً كَثِيراً وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»[٥] يعنى البته مى‌شنويد از اهل كتاب و از مشركان‌[٦] سخنانى كه بسيار آزرده مى‌شويد و اگر صبر كنيد و[٧] از خدا بترسيد[٨] به درستى كه اين از كارهاى نكوست‌[٩].

و حضرت پيغمبر ٦ فرمودند: پيوند كن‌[١٠] با هركه از تو كناره كرده باشد. و عطا كن به هركه تو را محروم كرده باشد. و عفو كن از هركه ستم به تو كرده باشد[١١].

قسم سيُم: آن است كه اوّل و آخر آن در تحت اختيار بنده نيست، مانند مصيبتها مثل مرگ عزيزان و تلف شدن اموال و بيمار شدن و امثال اينها، و اين صبرى است كه منشأ آن يقين است. حضرت پيغمبر ٦ فرمودند: خداوندا! از تو سؤال مى‌كنم آن‌

[١] -a - به.

[٢] - ابراهيم: ١٢.

[٣] -a s + ما.

[٤] - مزمّل: ١٠.

[٥] - آل عمران: ١٨٦.

[٦] -s + به.

[٧] -a - و.

[٨] -s a + كه.

[٩] - نكوست/s a نيكوست.

[١٠] - كن/s a بكن.

[١١] - الكافي ٢: ١٠٧ ح ٢. الخصال: ١٢٥. أمالي الطوسي: ٦٤٤ ضمن ح ٢٣.