ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٢٩٦ - فصل در صبر و اقسام آن

عمل و[١] اظهار آن نمودن از براى آنكه مردم بشنوند يا ببينند. و محتاج است به صبر كردن از ملاحظه آن عمل بر وجه عُجب‌[٢] و از هر چيزى كه آن عمل را باطل سازد و ثواب آن را محو كند.

و امّا معصيت، پس دشوارترين انواع صبر بر معصيت صبر از چيزى است كه به عادت مأنوس شده باشد چراكه عادت نيز از قبيل امور طبيعيّه است. و هرگاه عادت با خواهشِ طبع جمع شود اين دو لشكر از لشكرهاى شيطانى‌[٣] اعانت يكديگر در شكست لشكر خدا مى‌نمايند و باعث دين قوّت بر ازاله‌]m .a ٩٦[ آن معصيت نمى‌دارد[٤].

و باز اگر آن معصيت از افعالى است كه كردنِ آن آسان باشد صبر بر آن كردن بر نفس گرانتر مى‌شود، مثل صبر بر معصيتهاى زبان از غيبت كردن و دروغ گفتن و جدل نمودن و مدح خود كردن خواه به كنايه و خواه به صريح و غير اينها. و آسانتر از حركت زبان حركت چيزهايى است كه به خاطر مى‌رسد به تحريك وسواسهاى شيطانى مگر آنكه امرى ديگر كه در دين مهمّ باشد بر دل غالب شود و مستغرق دل گردد، مثل كسى كه صبح كند و همه خيالهاى او يك خيال باشد و بيشتر[٥] چيزهايى كه به خاطر مى‌رسد يا متعلّق به امرى است كه فوت شده و تداركى ندارد و يا متعلّق به امرى است كه نشده امّا چون مقدّر[٦] شده خواهد شد و به أيّ حالٍ تضييع عُمرى است.

و دل آلتى است از براى بنده و هرگاه غافل شود در يك نفس از ذكرى كه به آن انس به حقّ تواند گرفت يا از فكرى كه به آن استفاده معرفت تواند كرد و به معرفت استفاده محبّت خدا تواند نمود پس مغبون خواهد بود.

[١] - و/a بر.

[٢] - عُجب/a عجيب.

[٣] - شيطانى/s a شيطان.

[٤] -s - نمى‌دارد.

[٥] - بيشتر/a بيش.

[٦] - مقدّر/a s مقرّر.