ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٢٩٥ - فصل در صبر و اقسام آن

نمى‌كند مگر صدّيق. و سببش آن است كه اين صبرى است با قدرت، و هرگاه قدرت نباشد ضبطِ خود نمودن آسان است. و البته كه گرسنه با عدم حضور طعام بر صبر كردن قادرتر است از آنكه طعام لذيذى حاضر باشد و قدرت بر تناول آن داشته باشد.

و امّا آنچه موافق خواهش و طبيعت نباشد خالى از آن نيست كه يا وابسته به اختيار بنده است مانند طاعتها و معصيتها، و يا[١] وابسته به اختيار آن نيست مثل مصيبتها و بلاها، و يا آنكه اوّلش به اختيار بنده نيست امّا در ازاله آن اختيارى دارد مثل انتقام كشيدن از كسى كه آزار رساند. پس اين سه قسم شد:

قسم‌[٢] اوّل: كه وابسته به اختيار بنده است عبارت است از تمامى افعالى كه طاعت باشد يا معصيت؛ امّا طاعت پس صبر بر آن كردن دشوار است از براى آنكه نفس بِالطَّبع از بندگى نفرت مى‌دارد و ربوبيّت را مى‌خواهد چنانچه بيان اين در پيش گذشت. و باز بعضى از عبادات مكروه طبع است از راه كاهلى مثل نماز، و بعضى مكروه است به سبب بخل مانند زكات، و بعضى به هر دو سبب مكروه است مثل حجّ و جهاد، پس صبر بر طاعت كردن صبرى است بر سختى‌ها. و هركه‌[٣] فرمانبردار خداى عزّ وجلّ است محتاج است به صبر بر عبادات بر[٤] سه حالت:

حالت اوّل: پيش از طاعت است و در اين حالت محتاج است به تصحيح نيّت و خالص گردانيدن آن از آفات ريا و بواعث آفات.

و حالت دوم: حالت عمل است تا غافل نشود از خدا در اثناى عمل و از اتيان به آداب و سنّتها تكاهل ننمايد و تا آخر عبادت بر آن حال بماند.

حالت سيُم: بعد از فراغ از عمل است چرا كه محتاج است به صبر از فاش كردن‌

[١] -a - يا.

[٢] -s - شد قسم.

[٣] - هركه/s a هرگاه.

[٤] - بر/a s در.