ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٢٦٦ - فصل در راههاى كمال

لغت عرب و تفسير قرآن و فقه و احاديث و معرفت پاكيزه ساختن نفس تا شايسته معرفت خدا شود[١]، چنانچه در قرآن فرموده: رستگار و بهره‌مند كسى است كه نفس را از پليدى‌ها پاكيزه ساخته. و نيز فرموده‌[٢]: هركه در راه ما جهاد كند با نفسْ ما راه شناختِ خود را به آن مى‌نماييم. پس از آن چيزهايى است كه بِالعرض چاره از آن نيست از آن حيثيّت كه وسيله شناخت خدا و تحصيل آزادگى است.

و امّا قدرتى كه بنده دارد شكّى نيست كه كمال حقيقى نيست از براى آنكه قدرت آن حقيقى نيست‌]m .a ٢٦[ بلكه قدرت حقيقى خداى راست عزّ وجلّ، و آنچه به هم مى رسد بعد از اراده بنده و قدرت و حركت آن البته به احداثِ خدا حادث شده چنانچه در جاى خودش تحقيق اين شده. بلى، بنده را كمالى از راه قدرت مى‌باشد نسبت به حالت فعل نه نسبت به حال سابق بر فعل، و آن قدرت وسيله‌اى است به كمالِ علم مثل سلامتى اعضا و قوّت داشتن دست از براى اخذ نمودن و پا از براى رفتن و حواس از براى ادراك؛ زيرا كه اين قوّتها آلتى است از براى رسيدن به حقيقت كمال علم. و گاه مى‌باشد كه در باقى داشتن اين قوّتها محتاج به قدرت بر مال و جاه مى‌باشد[٣]، از براى آنكه متوسّل شود به آن به سوى طعام و لباس امّا به اندازه معلومى.

و اگر در راه شناخت خدا استعمال نكند[٤] البتّه خيرى در آن نيست مگر از جهت لذّتى كه في الحال مى‌يابد و به زودى منقضى مى‌شود.

و بنده را راهى به كمال قدرتى كه بعد از مرگ باقى ماند نمى‌باشد؛ زيرا كه قدرت آن بر عينِ مالها و مسخّر ساختن دلها و بدنها مى باشد و آن بعد از مرگ منقطع مى‌شود.

و هركه اين را كمال داند بسيار نادان خواهد بود، و تمام مردم در اين نادانى مستغرقند و گمان مى‌كنند كه قدرت بر جسدها به غلبه حشمت و بزرگى و قدرت بر عين مالها به‌

[١] - شود/s a بشود.

[٢] - فرموده/a فرمودند.

[٣] -a s + و.

[٤] -s + و.