ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٢٢ - باب اول در معناى خلق و پاكيزه كردن آن

مقاله دوم در بيان خُلقهاى‌[١] ناپسند و پاكيزه كردن نفس از آنها

و در اين چهار باب است.

باب اوّل: در معناى خُلق و پاكيزه كردن آن‌

بدان كه خُلق عبارت است از هيئتى و حالتى كه در نفس راسخ و ثابت باشد به حيثيّتى كه صادر شود از او افعال به آسانى بدون فكر و تأمّل. و آن هيئت اگر به عنوانى است كه صادر شود از او افعال خوش آينده پسنديده هم به حسب عقل و هم به حسب شرعْ آن را خُلق حسن مى‌گويند[٢]. و اگر افعال قبيحه از او صادر شود آن را خُلق سَيّئ مى‌نامند.

و چرا شرط كرديم كه آن هيئت راسخ باشد از براى آن كه كسى كه مثلًا بذل مال از او صادر شود بر سبيل نُدرت از براى مطلبى، نمى‌گويند كه جود كردن خُلق اوست مادام كه در نفس او راسخ و ثابت نباشد.

و چرا شرط كرديم كه صدور افعال به آسانى و عدم تأمّل باشد از براى آنكه كسى كه به تكلّف بذل مال نمايد، نمى‌گويند كه جود خُلق اوست. و خُلق عبارت از اتيان به فعل نيست از براى آنكه بسيار كس باشد كه جود خُلق او باشد امّا بذل مال نكند از راه‌

[١] - خُلقهاى/a صفتهاى.

[٢] - مى‌گويند/s گويند.