ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٠٣ - فصل در اينكه در آفرينش آدمى چهار چيز مخلوط شده

فصل [در غضب و شهوت‌]

بدان كه دو لشكر غضب و شهوت گاه مى‌باشد كه فرمان قلب را مى‌برند فرمانبردارى تمامى‌[١]، پس اعانت او مى‌كنند بر راهى كه سلوك مى‌كند و رفاقت خوبى با او مى‌كنند[٢] در سفرى كه مى‌نمايد. و گاه مى‌باشد كه از فرمان او بِدَر مى‌روند و سركشى مى‌كنند تا آنكه مالك او شده او را بنده خود مى‌سازند و به اين سبب هلاك مى‌شود و از سفرى كه به آن به سعادت ابدى رسد باز مى‌ماند.

و او را يك لشكرى ديگر هست كه علم و حكمت و تفكّر باشد. و سزاوار از براى دل آن است كه از اين لشكر استعانت جويد. به درستى كه اين لشكر خداوند عزّوجلّ است مسلّط بر آن دو لشكر. و گاه مى‌باشد كه آن دو ملحق به لشكر شيطان مى‌شوند، پس اگر كسى استعانت از لشكر علم نجويد و لشكر غضب و[٣] شهوت را بر نفس مسلّط سازد البته هلاك مى‌گردد و زيانكار مى‌شود زيانكارى ظاهرى، و حال اكثر مردم اين چنين است چرا كه عقلهاى خود را فرمانبردار شهوتها نموده‌اند و استنباط حيله‌ها از براى برآمدن شهوتها مى‌نمايند. و سزاوار آن بود كه شهوتها فرمانبردار عقلها باشند[٤] در هرچه عقل به آن محتاج باشد.

فصل [در اينكه در آفرينش آدمى چهار چيز مخلوط شده‌]

ديگر بدان كه در تركيب و آفرينش آدمى چهار چيز مخلوط شده و از اين راه چهار صفت از صفتها در او جمع شده و آنها صفتهاى سبعى و بهيمى و شيطانى و ربّانى است. و آدمى از آن حيثيّت كه غضب بر او مسلّط شده مباشر كارهاى حيوانات درنده مى‌شود مانند دشمنى نمودن به ظاهر و بغض داشتن به باطن و تسلّط بر مردم جستن به زدن و دشنام دادن.

[١] - درm « تامّى» هم خوانده مى‌شود.

[٢] - مى‌كنند/s a مى‌كند.

[٣] -a - و.

[٤] -a s + و.