مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٢ - رابطه فصل و نوع

سؤال: در جلسات پیش بحثی را درباره ملاک کثرت فرمودید و اموری مادی مانند أین و وضع را ملاک کثرت بیان کردید. در مجردات چگونه است اگر وحدت نوعی و جنسی داشته باشند؟ استاد: اصلًا در آنجا کثرت نیست.

- در ارواح هم کثرت نیست؟ استاد: نه، کثرت در آنجا نیست. ارواحی که مقصود از آنها ارواح مجرده و عقول مجرده است که در مقابل این دنیا هستند، اختلاف آنها اختلاف نوعی است نه اختلاف فردی، یعنی اختلاف ذاتی است؛ یعنی هر عقل مجردی به حسب نوع با عقل مجرد دیگر متباین است. در آنجا چنین نیست که ما دو عقل مجرد از یک نوع داشته باشیم. اما ارواح انسانها، یعنی اینها که در قوس صعود به اصطلاح قرار گرفتهاند، آنها تشخص خودشان را از همان مادهای که به وجود آمدهاند کسب کردهاند.

- آیا میتوانیم بگوییم که عقول در دومرتبه مساوی نیستند؟ استاد: معنایش همین است. وقتی از یک نوع نیستند یعنی در یک درجه نیستند.

- یعنی اختلاف انواعشان به اختلاف مراتبشان است؟ استاد: بله، اختلاف انواع همان اختلاف مراتب میشود. البته در آنجا اشراقیون قائل به اختلاف انواع بر وحدت مرتبه هستند، که آنها را «عقول متکافئه» یا «عقول عرضیه» میگویند. معنایش این است که اینها از نظر مرتبه اختلاف ندارند، ولی نوعیتشان مختلف است. اما مشّائین قائل به عقول عرضیه نیستند، یعنی معتقدند که هرجا اختلاف نوعی باشد اختلاف مرتبه است.