مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٣ - شرح و توضیح متن

از او متکوّن شده باشد. میگوید چرا ارسطو بحث را به آنجا نکشانده؟ خود پاسخ میدهد که به این دلیل است که آنجا اصلًا نیازی به این بحث نبوده است، زیرا در جایی که ماده همیشه یک صورت را داشته باشد احتمال این که در اینجا علل غیرمتناهی باشد نیست؛ مثلًا کسی بگوید: این فلک دارای صورتی است و مادهای، و همان مادهاش هم بالفعل دارای صورتی و مادهای است، و آن ماده هم به همین ترتیب. یک چنین چیزی در آنجا مطرح نیست که کسی احتمالش را هم بدهد. به همین جهت نیازی به بحث ندارد. این بحث فقط در باب همان علل تکوّن است که احتمال نامتناهی بودن علل پیش میآید و قابل بحث است. به همین دلیل ارسطو در آنجا که احتمال نامتناهی بودن مطرح نیست بحث نکرده است.

فالجواب عن ذلک أنّ عنصر قوامه جزء منه، و هو معه بالفعل، و لا یشکل تناهی الامور الموجودة بالفعل فی شیء متناه موجود بالفعل. علی أنّ من بلغ أن یتعلم هذا العلم، و وقف علی سائر ما سلف فإنما یشکل علیه من أمر تناهی العلل و لا تناهیها أنه هل یمکن أن یکون کذلک فیالعناصر التی بالقوة واحداً بعد آخر مختلفة بالقرب و البُعد ...