مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٢ - نسبیت شرور

در کار باشد که آسانی از شکم آن بیرون بیاید. یک تعبیری در همین کتاب تاریخ فلسفه بود که تعبیر شیرینی بود. میگوید: «تاریخ برای شکستها قائل به دیرکرد است». این، تعبیر خوبی است. یک بازرگان که یک طلبی دارد، اگر طلبش به موقع نرسد دیرکردش را میگیرد. مثلا اگر ده هزارتومان طلبکار است و دو ماه به تأخیر افتاده، حساب سودش را میکند و با سودش پس میگیرد. میگوید: تاریخ در شکستها قائل به دیرکرد است؛ یعنی اگر یک ملتی شکست بخورد، بعد همین شکست را با موفقیتی همراه با جبران آن شکست به او پس میدهد. این، حرف خیلی خوبی است که بهطور کلی جریان تاریخی اینجور است که هیچ شکستی را نباید شکست تلقی کرد. این بنا بر تجربهای است که اینها دارند. هر شکستی مقدمه یک پیروزی است. این هم مسأله سوم.

نسبیت شرور

مسأله چهارم، چنانکه گفتم، نسبیت شرور است که شر نسبی است، شر مطلق نیست. البته گفتیم شرور بر دو قسمند: یا عدمند یا وجودی هستند که منشأ عدمند.

شری که از نوع عدم است شر مطلق است. ولی وجودهایی که منشأ شریت هستند، اینها را اگر «شر» میگوییم قهراً بالقیاس با اشیاء معین «شر» نامیده میشوند، یعنی بالقیاس با اشیاء دیگر شر نیستند، بلکه خیرند، واحیاناً در نظام کلی و در مجموع اشیاء دیگر خیر هستند. مانند همان مثالهایی که عرض کردیم. هیچ چیزی در عالم