مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٦ - شرح و توضیح متن

استاد: این بحث را خواهیم گفت. اینکه میگویند صفات و از آن جمله علم و همچنین علم حق تعالی به سایر اشیاء هم عین ذات است یا نه، آن را خواهیم گفت.

روی این مبنای شیخ فقط علم حق تعالی به ذات خودش عین ذات است و علمش به اشیاء دیگر فعل ذات است نه عین ذات.

شرح و توضیح متن

فصل فی نسبة المعقولات إلیه، و فی إیضاح أنّ صفاته الإیجابیة والسلبیة لاتوجب فی ذاته کثرة، و أنّ له البهاء الاعظم و الجلال الارفع والمجد الغیر المتناهی، و فی تفصیل حال اللّذة العقلیة.

ثم یجب أن یعلم أنه إذا قیل عقل للأول قیل علی المعنی البسیط الذی عرفته فی کتاب النفس، و أنه لیس فیه اختلاف صور مترتبة متخالفة کما یکون فیالنفس علی المعنی الذی مضی فی کتاب النفس؛ فهو لذلک یعقل الاشیاء دفعة واحدة من غیر أن یتکثر بها فی جوهره، أو تتصور فی حقیقة ذاته بصورها [١]، بل تفیض عنه صورها معقولة، و هو أولی بأن یکون عقلًا من تلک الصور الفائضة عن عقلیته، و لأنه یعقل ذاته، و أنّه مبدأ کلّ شیء، فیعقل من ذاته کلَ شیء.

در اینجاست که شیخ به عقل بسیط اشاره کرده و دیگر بیش از این هم سخن نگفته و [به کتاب نفس ارجاع داده است.] در ذات حق تعالی چنین نیست که صور مختلفی باشد که آن صور، متخالف یکدیگر و یکی مقدم بر دیگری باشد چنان که در نفس هست. به عقیده شیخ در نفس اولًا این نسبتها نسبت حلولی است، و ثانیاً این صور با یکدیگر تقدم و تأخر دارند، یعنی یک صورت هست و بعد با تفکر، یکی دیگر برای نفس تدریجاً و زماناً پیدا میشود. خیال نکنید که این صور مثل اعراضی است که در آنِ واحد در یک شئ جمع شده و حلول کردهاند؛ این جور نیست؛ و نیز خیال نکنید که نوعی اتحاد عاقل و معقول است، زیرا شیخ اتحاد عاقل و معقول [در