مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٦ - اثبات یک امر ایجابی همواره مستلزم نفی یک امر ایجابی نیست

خصوصیت واقعی و نفسالامری دیگر هم در من هست که این سلبها صدق میکند. اگرچه از بحث خودمان خارج میشویم، برای توضیح عرض میکنم که این حرف فیحد ذاته حرف درستی است که هر جا ایجاب باشد سلب هم هست؛ و لهذا در باب حقتعالی هم میگوییم که هم صفات ثبوتیه دارد و هم صفات سلبیه؛ یعنی وقتی که صفاتی را برای حق تعالی اثبات میکنیم، مستلزم این است که صفات دیگری را سلب کنیم. البته این تفاوت میان واجبالوجود و اشیاء دیگر هست که در باب واجبالوجود آنچه که سلب میکنیم خودِ سلب است. [در باب اشیاء دیگر] درواقع یک امر ایجابی اثبات میشود و هزاران امر ایجابی دیگر نفی میگردد. مثلًا میگوییم این سفید است. این اثبات یک امر ایجابی است. بعد میگوییم سبز نیست.

سبزی نیز به همان اندازه که سفیدی ایجابی است، ایجابی میباشد. با اثبات یک امر ایجابی، یک امر ایجابی دیگر را نفی کردیم. میگوییم این شیرین است، پس ترش نیست. ترشی به همان اندازه اثباتی است که شیرینی اثباتی است.

ولی در باب واجبالوجود خواهیم گفت که هیچ امر اثباتی از واجبالوجود نفی نمیشود:«لَهُ الْاسْماءُ الْحُسْنی» [١]، «وَ لِلَّهِ الْاسْماءُ الْحُسْنی» [٢]. هر صفت کمال و وجودی که باشد در او اثبات میشود، و هرچه که از او نفی میشود نقص است. این است که میگویند: «لا سلب هناک إلا سلب السلب، و لا فقد هناک الا فقد الفقد».

پس این تفاوت بین واجبالوجود و سایر اشیاء هست. ولی این مطلب در اصل درست است که هرجا تصدیق هست، انکار هم هست، و هرجا که اثبات هست، سلب هم هست. این به طور اجمال درست است. ولی این نباید برای ما منشأ اشتباه شود. ما باید دو اشتباه را در اینجا یادآوری کنیم:

اثبات یک امر ایجابی همواره مستلزم نفی یک امر ایجابی نیست

یکی اینکه بعد از قبول این اصل که هرجا تصدیق هست انکار هم هست و هرجا ایجاب هست سلب هم هست، خیال نکنیم که هرجا ایجاب یک امر اثباتی است، سلب یک امر اثباتی هم هست. امثال اسپینوزا و هگل دچار چنین اشتباهی هستند،