مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٩ - شبهه ابن کمونه

و به عوارض و مشخصات متمایز هستند. از این فرضها بیرون نیست.

چرا فرض دو واجب متغایر به تمام ذات در کلام شیخ نیامده است؟

فرض اول در کلام شیخ به طور صریح نیامده است. فرض اول این است که بگوییم دو واجبالوجود به تمام ذات از یکدیگر متمایزند. بنابراین وجه مشترک ندارند. نسبتشان به یکدیگر مثل نسبت جوهر و عرض است که اصلًا وجه مشترکی ندارند.

وقتی میتوانیم بگوییم فرق دو چیز با یکدیگر چیست که قبل از آن یک وجه مشترکی داشته باشند. گاهی دو چیز اساساً وجه مشترکی ندارند؛ مثل اینکه بچه طلبهای از مرحوم آقای سید احمد زنجانی پرسیده بود: آقا، فرق بین نکره و مکروه چیست؟ مرحوم زنجانی گفته بود وجه مشترک ندارند تا بعد فرقش را بگوییم. به همین ترتیب ممکن است کسی بگوید که دو واجبالوجود به تمام ذات متمایزند و هیچ وجه مشترکی میان آنها نیست.

شبهه ابن کمونه

همین مسأله است که منشأ شبهه ابنکمونه شده است. ابنکمونه یک متکلم است.

بعضی میگویند یهودی بوده است. شبههای در اینجا وارد کرده که خیلی افراد در جواب شبهه او درمانده بودند. شبهه او را مرحوم حاجی سبزواری چنین نقل میکند:

هویتان بتمامالذات قدخالفتا لابنالکمونة استند [١] ابنکمونه گفته: چه مانعی دارد که واجبالوجودها به تمام ذات مغایر یکدیگر باشند و هیچ وجه مشترک نداشته باشند؟ میگوید این برهانی که شما اقامه کردهاید، از همان اول، فرض وجه مشترک کردهاید، منتها گفتهاید که آن وجه مشترک یا ذات است و یا عوارض. این دو فرض را جواب دادهاید. ولی چه مانعی دارد که ما بگوییم واجبالوجودهای متعدد اساساً وجه مشترک ندارند؛ این فرض را چه میگویید؟