ورزیم تناقض پیش میآید [ولی اگر ما از جملههای دیگر کمک بگیریم] آن جملهها قرینه میشوند که بدانیم مقصود گوینده از این جمله در اینجا چیست. پس در آنجا که مثلًا واجب تعالی وجود مطلق است یک معنی را در نظر گرفته، و اینجا که گفته واجب تعالی وجود مطلق نیست معنی دیگری را در نظر گرفته است.

صفات سلبیه حق تعالی و تعداد آنها

این بحث ما در واقع در صفات سلبیه حقتعالی است. اگرچه اصطلاحاً در مقابل هفت صفت ثبوتیه که برای حقتعالی ذکر میکنند، هفت صفت سلبیه هم ذکر میکنند، ولی این تقسیمبندی از چیزهایی است که از علم کلام به ما رسیده است، یعنی یک معیار و مقیاس قطعی عقلی یا دینی و مذهبی ندارد. چه چیز را میتوان برای خدا اثبات کرد؟ قرآن میفرماید:«لَهُ الْاسْماءُ الْحُسْنی» [١] هر اسمی که اسم حَسَن باشد میشود به حق تعالی نسبت داد. اسم در اینجا به معنی نام نیست که یک امر قراردادی باشد، در واقع به معنی صفت است. هر صفتی که صفت کمال باشد، آن هم به نحو اکملش، در واجب تعالی صادق است. اگر هزار صفت کمال هم داشته باشیم میتوانیم به حق تعالی نسبت دهیم، چنانکه در دعای جوشن کبیر هزار اسم برای حقتعالی ذکر کرده است. اگر هزار صفت کمال یا دههزار صفت کمال را ما درنظربگیریم همه آنها به نحو اکمل در واجب تعالی صدق میکند. در آیات سوره حشر بعد از اینکه دوازده سیزده صفت را ذکر میکند، برای اینکه ذهن به همین صفتها محدود نشود، میفرماید هرچه اسماء حسنی است از آن اوست. میفرماید:

هُوَاللَّهُ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ عالِمُ الْغَیبِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحیمُ. هُوَ اللَّهُ الَّذی لا إلهَ إلَّا هُوَ الْمَلِک الْقُدّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیمِنُ الْعَزیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَکبِّرُ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا یشْرِکونَ. هُوَاللَّهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْاسْماءُ الْحُسْنی یسَبِّحُ لَهُ ما فِی السَّمواتِ وَ الْارْضِ وَ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ [٢].

[١]. طه/ ٨،[٢] حشر/ ٢٤.