ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٨٩ - فصل در راه فهميدن اعتقادات

و[١] حضرت امام جعفر صادق ٧ فرمودند: ايمان حالتها و درجه‌ها و طبقه‌ها و مرتبه‌ها دارد، بعضى از ايمان تمام است و به نهايت تمامى‌[٢] رسيده. و بعضى ناقص است و نقصان آن بسيار ظاهر. و بعضى از آن راجح است [و] رجحان زيادى دارد[٣].

و نيز آن حضرت فرمودند[٤]: اگر بدانند مردم كه خداى عزّ وجلّ اين خلق را چگونه آفريده هيچ كس ملامت احدى نخواهد كرد[٥].

و بنابر آنكه گفته شد سزاوار آن است كه پيش از همه چيز بيان شود از براى هركه طفل باشد[٦] در اوّلِ نشو و نما معناى اعتقادات تا حفظ كند آنها را حفظ كردنى و بعد از آن معناى آنها آهسته آهسته در بزرگى ظاهر مى‌شود، پس ابتداى آن حفظ كردن است و بعد از آن فهميدن و بعد از آن اعتقاد كردن و يقين داشتن و تصديق به آن نمودن‌[٧]. و اين از آن چيزهايى است كه حاصل مى‌شود در سنّ طفوليّت بدون برهانى.

و از جمله لطفهاى خداى تعالى‌ بر دل آدمى آن است كه در اوّل نشو و ترقّى او را وسعتى از براى قبولِ ايمان داده بدون احتياج به امرى كه مُلجأ سازد او را به قبول و بدون دليل عقلى. و چون كسى منكر اين سخن شود و حال آنكه جميع اعتقادات عوامّ اوايلِ آنها فهمانيدن‌[٨] بَحت و تعليم محض‌[٩] است. بلى اعتقادى‌]m .b ١٢[ كه به محض تقليد باشد در ابتدا خالى از نوع ضعفى نمى‌باشد؛ به اين معنا كه اگر نقيض آنچه را اوّل دانسته به او گفته شود اوّلين از خاطر او زايل مى‌گردد و ناچار است از

[١] -s - و.

[٢] - تمامى/m تمام.

[٣] - الكافي ٢: ٣٤ ضمن ح ١.

[٤] -s - فرمودند.

[٥] - الكافي ٢: ٤٤ ضمن ح ١.

[٦] -s - باشد.

[٧] - نمودن/m نمودند!

[٨] - فهمانيدن/a s فهميدن.

[٩] - محض/m محضى.