ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٦١٠ - فصل اقسام حب و مصاحبه

محبوب اجتناب مى‌كند و دورى مى‌نمايد و قصد اختلاط نمى‌كند. و كسى را كه دوست مى‌دارد يا لِذاته او را دوست مى‌دارد نه از براى آنكه وسيله محبوبى و مقصودى ديگر گردد، و يا آن است كه آن را دوست مى‌دارد از براى آنكه وسيله مقصودى گردد؛ و آن مقصود يا مقصور بر دنيا و حَظهاى آن است و يا[١] متعلّق به آخرت است و يا متعلّق به خداست، و اين چهار قسم شد.

امّا قسم اوّل كه عبارت است از محبّت داشتن با كسى لِذاته، و اين ممكن است و چنان مى‌باشد كه آن كس بِالذّات در نزد تو محبوب باشد، به اين معنا كه از ديدن آن و با آن بودن و مشاهده اخلاق آن لذّت برى از آن راه كه آن را مستحسن يابى، از براى آنكه هر صاحب جمالى لذيذ مى‌باشد در حقّ كسى كه ادراك جمال او كند و هر لذيذى محبوب مى‌باشد. و لذّت تابع مستحسن شمردن است و اين تابع مناسبت و ملايمت و موافقت ميان طبعها مى‌باشد.

و باز امر[٢] مستحسن يا صورت ظاهرى است كه عبارت از خلقت است. و يا صورت باطنى است كه عبارت از كمال عقل و حسن خلق است؛ و حسن خلق البتّه تابع حسن افعال است و كمال عقل تابع وفور علم است. و هريك از اينها در نزد صاحبِ‌[٣] طبع سليم و عقل مستقيم مستحسن مى‌باشد. و هرچه مستحسن است لذيذ و محبوب مى‌باشد، بلكه مى‌توان گفت كه: در الفت قلوب امرى هست از اين خفى‌تر از براى آنكه گاه مى‌باشد كه محبّت ميان دو كس محكم مى‌گردد[٤] بدون ملاحت‌[٥] صورت و حُسن صورت و سيرت بلكه از راه مناسبت باطنى مى‌باشد كه موجب الفت و موافقت مى‌گردد؛ زيرا كه هرچه بِالطَّبع به چيزى شبيه باشد البتّه به سوى آن كشيده‌

[١] -s - يا.

[٢] - امر/a هر.

[٣] - صاحب/a صاحبش.

[٤] -a s m + و.

[٥] -a s + و.