ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٤٨٧ - فصل تعظيم

و از جمله امور باطنى حضور قلب و ترك خيالات نفسانى است و اين از تعظيم به هم مى‌رسد از براى آنكه كسى كه تعظيم كلامى را مى‌كند كه تلاوت آن مى‌نمايد مسرور به آن مى‌گردد و انس به آن مى‌گيرد و از آن غافل نمى‌شود[١]. و در قرآن مجيد چيزى چند مى‌باشد كه دل به آن انس مى‌گيرد[٢] هرگاه قارى اهليّت آن داشته باشد. و چون انس گيرد به فكر در غير قرآن و حال آنكه سَير در جاهاى بافرح و نشاط مى‌كند و كسى كه در چنين جايى فكر او سَير كند فكر در چيزى ديگر نمى‌كند.

و از جمله امور باطنى تأمّل است. و اين امرى است وراى حضور قلب از براى آنكه گاه مى‌باشد كه كسى فكر در غير قرآن نمى‌كند امّا اكتفا به شنيدن آن از خود مى‌كند و تأمّل نمى‌كند[٣]. و مقصود از قرائت تأمّل است، خداى عزّ وجلّ فرموده:

«أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها»[٤] يعنى آيا تأمّل در قرآن نمى‌كنند يا آنكه قفلى بر دلهاى ايشان است. و از براى اين است كه سنّت شده كه به ترتيل و تأنّى خوانده شود از براى آنكه به‌[٥] ترتيل به حسب ظاهر تأمّل در باطن ميسّر مى‌شود.

حضرت‌[٦] أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه فرمودند: خيرى نيست در عبادتى كه در آن دانشى‌[٧] نباشد و در تلاوت قرآنى كه در آن تدبّر نباشد[٨].

و هرگاه ممكن نباشد تدبّر مگر به تكرار[٩] بايد كه مكرّر بخواند. و از ابوذر رضى الله عنه مروى است كه: شبى حضرت پيغمبر ٦ اين آيه را مكرّر مى‌خواندند: «إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ»[١٠] يعنى اگر عذاب كنى ايشان را بندگان‌

[١] - غافل نمى‌شود/a حاصل مى‌شود.

[٢] -a + و!

[٣] -s - و تأمّل نمى‌كند.

[٤] - محمّد ٦: ٢٤.

[٥] -a - به.

[٦] - حضرت/a و حضرت.

[٧] - دانشى/s دانستى.

[٨] - الكافي ١: ٣٦ ضمن ح ٣. مشكاة الأنوار: ٢٤٢. عوالي اللئالي ٤: ١١٢ ح ١٧٣ از پيامبر اكرم ٦.

[٩] -a - تدبّر مگر به تكرار.

[١٠] - مائده: ١١٨.