ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٤٨٥ - فصل براى تلاوت نماينده قرآن رعايت امور باطنى لازم است

مردمان در فرستادن آن از عرش بزرگوارىِ خود به درجه فهمهاى مردم. و بايد كه نظر كند كه چون خداى عزّ وجلّ لطف بر بندگان نموده به رسانيدن معناهاى كلام خود را- كه صفتى است قائم به ذات حقّ- به فهمهاى مردم. و چون اين صفت تجلّى نموده‌[١] از براى ايشان در طىّ حرفها و صوتهايى كه صفات آدمى است، زيرا كه آدمى عاجز است از رسيدن به فهم صفات خدا مگر به وسيله صفات نفس خود.

و اگر نه چنان بود كه كنه جمال كلام‌[٢] حقّ در زير پرده حروف مستتر گرديده، نه عرش و نه فرش ثابت مى‌ماند از براى شنيدن كلام او و از هم مى‌پاشيد از عظمت سلطنت و غلبه انوار آن ما بين زمين و آسمان.

و اگر نه چنان بود كه خداى عزّ وجلّ موسى‌ را ثابت گردانيد طاقت شنيدن كلام او را نمى‌آورد، چنانچه كوه تاب مقاومت مبادى تجلّى او را نياورد و[٣] از هم پاشيد. و اين چنان است كه مردم وقتى كه مى‌خواهند بفهمانند به بعضى از چهارپايان و مرغان پيش و پس ايستادن و رو كردن و پشت كردن را و مى‌دانند كه حيوانات عاجزند از فهميدن كلام ايشان كه از انواع عقلها صادر شده با حُسن و ترتيب‌[٤] و نظم بديعى كه كلام ايشان مى‌دارد لاعلاج از درجه خود تنزّل به درجه تمييز بهايم مى‌نمايند[٥] و مطلبهاى خود را به باطنهاى آنها مى‌رسانند[٦] به آوازهايى كه وضع مى‌كنند و لايق آنها مى‌باشد از ميل دادنِ زبان و صفير زدن و آوازى چند كه شبيه به آواز بهايم‌[٧] است و از آنها متأثّر مى‌شوند.

و چنانچه بدن آدمى را[٨] از براى حرمت روح حرمت و عزّت مى‌دارند هم‌چنين‌

[١] - نموده/a s نمود.

[٢] - كلام/m كمال.

[٣] -a - و.

[٤] - ترتيب/a s تربيت!

[٥] - مى‌نمايند/a مى‌نمايد.

[٦] -a s + و.

[٧] - بهايم/a آنها.

[٨] -m - را.