ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٣٧٠ - فصل در انبساط و ادلال

از بعضى نمى‌شود[١]. و از جمله انبساطى كه از راه انس بود سخن حضرت موسى‌ است كه به خداى عزّ وجلّ گفت: «إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِها مَنْ تَشاءُ وَ تَهْدِي مَنْ تَشاءُ»[٢] يعنى نيست گوساله‌پرستى مگر فتنه و امتحان تو، گمراه مى‌كنى به آن هركه را مى‌خواهى و هدايت مى‌كنى هركه را مى‌خواهى.

و از اين قبيل است سخنى كه در مقام معذرت فرمودند هنگامى كه خداى عزّ وجلّ به او گفت: برو به جانب فرعون كه سركش شده‌[٣]، در جواب گفت: «وَ لَهُمْ عَلَيَّ ذَنْبٌ فَأَخافُ أَنْ يَقْتُلُونِ»[٤] يعنى ايشان را بر من گناهى است، مى‌ترسم كه مرا بكشند.

و سخنى كه فرمود: «وَ يَضِيقُ صَدْرِي»[٥] يعنى در دعوت كردن دلتنگ مى‌شوم.

و سخنى كه گفت: «إِنَّنا نَخافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنا أَوْ أَنْ يَطْغى‌»[٦] يعنى مى‌ترسم كه آزارى به ما برساند يا آنكه زياد سركشى بكند.

و اين سخنان از غير موسى‌ بى‌ادبى است از براى آنكه موسى‌ را در مقام انس داشته بودند[٧] و با وى ملاطفت نموده از آن تحمّل مى‌نمودند. و كمتر از اين را از يونس تحمّل ننمودند بود و چون در مقام قبض و هيبت او را داشته بودند معاقب شد در شكم ماهى در سه تاريكى و اين ندا تا روز حشر به گوش او رسيد: «لَوْ لا أَنْ تَدارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَراءِ وَ هُوَ مَذْمُومٌ»[٨] يعنى اگر نعمت خدا[٩]- كه عبارت است از قبول توبه- او را در نمى‌يافت هرآينه از شكم ماهى به صحرايى مى‌افتاد وحالت ناخوشى مى‌داشت.

و حضرت پيغمبر ما ٦ را نهى كردند از آنكه اقتدا به يونس كند چنانچه وارد

[١] -s - و از بعضى نمى‌شود.

[٢] - اعراف: ١٥٥.

[٣] -a + است.

[٤] - شعراء: ١٤.

[٥] - شعراء: ١٣.

[٦] - طه: ٤٥.

[٧] - بودند/a s بود.

[٨] - قلم: ٤٩.

[٩] -s - خدا.