ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٩٣ - فصل در تكبر

پسنديده حاصل نمى‌شود مگر از مزرعه تواضع، و شرف تمام‌[١] حقيقى‌[٢] ميسّر نمى‌شود مگر از براى كسى كه در راه خدا تواضع نمايد.

فصل [در تكبر]

تكبّر گاه بر خدا مى‌باشد چنانچه نمرود و فرعون كردند. و گاه بر پيغمبران مى‌باشد چنانچه گروهى اشاره به پيغمبر ما ٦ از راه استهزا مى‌گفتند: اين است آن كسى كه خدا او را در ميان ماها برگزيده! و گاه بر ساير مردمان مى‌باشد به اينكه خود را عظيم شمرد و غير خود را حقير داند و[٣] هرگاه سخن حقّى از بنده‌اى از بندگان خدا شنود ننگ داشته باشد از قبول آن و متأذّى از آن شده انكار حقّ نمايد چنانچه بسيار كسانى كه مباحثه و مجادله در علوم مى‌نمايند از براى غلبه بر خصم و اسكات و الزام آن منكر حقّ مى‌شوند. و نيز گاهى‌[٤] تكبّر به علم مى‌باشد و گاه به عبادت و پرهيزكارى. و گاه به نسب و حسب و جمال و مال و قوّت و بسيارى مددكار و متابعان مى‌باشد.

و تكبّر به علم دو سبب مى‌دارد: يكى آن است كه مشغول مى‌باشد به چيزى كه علم مى‌نامند امّا علم حقيقى نيست. و دوم آن است كه خوض در علم مى‌نمايد امّا نفس‌[٥] زبون و خُلقهاى بد دارد و نفس را اوّلًا پاكيزه نساخته و تطهير آن را به جهاد نداده و خود را در عبادت پروردگار رياضت نفرموده، بنابر اين بدگوهر مانده. و هرگاه خوض در نوع علمى نمايد آن علم در دل او وارد مى‌شود به منزلى‌]m .b ٥٤[ ناپاك و ثمره آن پاكيزه نمى‌باشد و اثر خيرى از آن علم ظاهر نمى‌شود. و علاجش آن است كه بداند كه تكبّر لايق و سزاوار نيست مگر از براى خداى عزّ وجلّ به تنهايى. و بداند كه‌

[١] - تمام/m تمامى.

[٢] - حقيقى/a حقيقتى.

[٣] - و/a كه.

[٤] - گاهى/a s گاه.

[٥] -s + به.