ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٩٢ - فصل در كبر و علاج آن

اصل هر شرفى است قيمتى و اصل هر مرتبه‌اى است كه بلند باشد. و اگر تواضع را زبانى مى‌بود كه مردم مى‌فهميدند هرآينه بيان مى‌كرد از براى مردم حقيقت آنچه از عاقبت چيزها پنهان است.

و تواضع آن است كه از براى خدا و در راه خداى عزّ وجلّ باشد، و آنچه غير از اين دو باشد مكر و فريب است. و هركه از براى خدا تواضع كند خداى تعالى‌ او را بر بسياى از بندگان بلند مرتبه مى‌گرداند.

و اهل تواضع علاماتى چند مى‌دارند كه فرشته‌هاى آسمان و عارفان روى زمين آن علامتها را مى‌شناسند. در قرآن مجيد واقع شده: «وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ»[١] يعنى بر اعراف مردانى هست كه هركسى را به علامت مى‌شناسند.

و اصل تواضع از بزرگ شمردن خدا و هيبت از او داشتن و او را عظيم دانستن ناشى مى‌شود. و هيچ عبادتى نيست كه خداى تعالى‌ او را بپسندد و قبول كند مگر آنكه باب آن عبادتْ تواضع است. و حقيقت تواضع را نمى‌دانند مگر بندگان مقرّب كه هميشه خدا را به يگانگى مى‌پرستند. در قرآن مجيد وارد شده: «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً»[٢] يعنى بندگان خدا آن جماعتند كه بر روى زمين به آهستگى مى‌روند و اگر جماعت نادانان با ايشان گفتگو كنند تسليم و بردبارى مى‌كنند.

و خداى عزّ وجلّ بهترين خلايق و برگزيده مردم را كه حضرت محمّد ٦ باشد امر به تواضع فرموده، چنانچه گفته: «وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»[٣] يعنى تواضع كن از براى هر كسى كه تابع تو شده از مؤمنان. و تواضع مزرعه افتادگى و شكستگى ظاهر و باطن است و مزرعه ترس و حياست از خداى تعالى‌. و اين خصال‌

[١] - اعراف: ٤٦.

[٢] - فرقان: ٦٣.

[٣] - شعراء: ٢١٥.