ترکستان شرقی ، چین ، مالزیا ، اندونزی و جزایر اقیانوس هند مرهون‌ فعالیتهای بی نظیر ایرانیان مسلمان هستند که با کوشش پیگیری از طریق‌ دریانوردی و بازرگانی اسلام را به دورترین نقاط آسیا رسانیدند و از طریق‌ تبلیغ و ارشاد ، مردم را با دین مقدس اسلام آشنا ساختند . ایرانیان در کشورهای غربی و شمال افریقا و قاره اروپا و آسیای صغیر نیز در ترویج دین اسلام سهم بسزایی دارند ، پس از اینکه اهالی خراسان و نواحی‌ شرقی ایران بر ضد خلافت ضد اسلامی امویان قیام کردند و بساط حکومت آنان‌ را که به نام اسلام بر مردم مسلمان حکومت می‌کردند بر انداختند و عباسیان‌ بر اریکه خلافت مستقر شدند ، تمام امور کشوری و لشکری ممالک اسلام به‌ دست ایرانیان مخصوصا خراسانیان افتاد و اینان تمام مناصب سیاسی دولت‌ اسلامی را در شرق و غرب به دست گرفتند . در عصر مأمون هنگام مراجعت وی به عراق ، گروهی از اعیان و اشراف و رجال خراسان با وی همراهی کردند و در عراق ، ساکن شدند . مأمون چون از کارشکنی بعضی از افراد خاندان خود ناراحت بود تصمیم گرفت مناصب دولتی‌ را به ایرانیان بدهد ، از این رو گروهی از بزرگان ایران را به نواحی مصر و شمال افریقا فرستاد تا در آن جا مستقر شده راه نفوذ مخالفین را در آن‌ مناطق بگیرند ، مخصوصا که هنوز دولت امویان در اندلس وجود داشت و عباسیان از این جهت همواره در ناراحتی به سر میبردند و از نفوذ آنان‌ جلوگیری می‌کردند . تحقیق و بررسی درباره این خاندانهای مهاجر که اکثر از اهل نیشابور ، هرات ، بلخ ، بخارا ، و فرغانه بودند نیاز به نوشتن چند مجلد کتاب دارد و تشریح خدمات ایرانیان شمال افریقا در کتب تاریخ و تراجم رجال علم و ادب به تفصیل ذکر شده است . ما به طور اختصار ، فهرستی از فعالیتهای ایرانیان را در دو قسمت یکی‌ قبل از ورود