استاد و شاگردی در همه این مدت هرگز قطع نشده است . اگر فی‌المثل از استاد بزرگوار خود مرحوم آیةالله بروجردی شروع کنیم می‌توانیم سلسله‌ اساتید فقهی ایشانرا تا عصر ائمه اطهار به طور مسلسل بیان نمائیم . چنین‌ حیات متسلسل و متداوم یازده قرن و نیمی ظاهرا در هیچ تمدن و فرهنگ غیر از تمدن و فرهنگ اسلامی وجود ندارد . استمرار فرهنگی به معنی واقعی ، که‌ یک روح و یک حیات ، بدون هیچ وقفه و انقطاع ، طبقات منظم و مرتب و متوالی را در قرونی این چنین درازمدت به یکدیگر پیوند دهد و یک روح بر همه حاکم باشد جز در تمدن و فرهنگ اسلامی نتوان یافت . در تمدن و فرهنگهای دیگر ما به سوابق طولانی‌تری احیانا برمی‌خو ریم ولی با وقفه‌ها و بریدگیها و انقطاعها . همچنانکه قبلا نیز یادآوری ، کردیم ، اینکه قرن سوم را که مقارن با غیبت صغرا است مبدأ قرار دادیم نه بدان جهت است که حیات فقه شیعه از قرن سوم آغاز می‌شود ، بلکه بدان جهت است که قبل از آن عصر ، عصر حضور ائمه اطهار است و فقهاء شیعه تحت‌الشعاع ائمه‌اند و استقلالی ندارند والا آغاز اجتهاد و فقاهت در میان شیعه و آغاز تألیف کتاب فقهی به عهد صحابه می‌رسد . چنانکه گفتیم اولین کتاب را علی بن ابی‌رافع ( برادر عبیدالله بن ابی رافع کاتب و خزانه‌دار امیرالمؤ منین علی علیه‌السلام در زمان خلافت آن حضرت ) نوشته است . ب - برخلاف تصور بعضی‌ها ، معارف شیعه و از آن جمله فقه شیعه ، تنها به وسیله فقهاء ایرانی تدوین و تنظیم نشده است . ایرانی و غیرایرانی در آن سهیم بوده‌اند تا قبل از قرن دهم هجری و ظهور صفویه ، غلبه با عناصر غیر ایرانی است و تنها از اواسط دوره صفویه است که غلبه با ایرانیان‌ می‌گردد . ج - مرکز فقه و فقاهت نیز قبل از صفویه ایران نبوده است . در ابتدا بغداد مرکز فقه بود ، سپس نجف وسیله شیخ طوسی مرکز شد ، طولی نکشید که‌ جبل عامل ( از نواحی جنوبی لبنان فعلی ) ، و پس از آن و قسمتی مقارن با آن حله ،