خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٩
میگویند بانی اصلی آیین مزدکی ، مردی زردشت نام از اهل فسای شیراز بود و به نوعی مانویت دعوت میکرد مخالف کیش رسمی مانوی . این مرد دعوت خود را در روم ظاهر کرد و سپس به ایران سفر کرد و به دعوت پرداخت در روم این شخص به نام " بوندس " معروف بوده است . کریستن سن پس از ذکر مطلب بالا میگوید : بنابراین دین مزدک همان آیین " درست دین " است که " بوندس " انتشار داد ، اگر این شخص مانوی یعنی بوندس پس از شروع به دعوت جدید در روم ، به ایران رهسپار شد تا عقائد خود را تبلیغ کند ، میتوان حدسی قریب به یقین زد که اصل او ایرانی بوده است . کلمه " بوندس " شباهتی به اعلام ایرانی ندارد ، ولی میتوان آنرا لقب این شخص دانست . نه تنها کتب اسلامی که ماخوذ از " خوذای نامگ " هستند ، بلکه الفهرست هم که منبع دیگر داشته مؤسس فرقه مزدکیه را شخصی دانسته مقدم بر مزدک ، و در خوذای نامگ اسم او را زردشت قید کردهاند ، و از این جا نام فرقه " زردشتگان " پیدا شده است . . . بنابراین به طور تحقیق میتوان گفت که " بوندس " و زردشت اسم یک شخص بوده است و زردشت نام اصلی آورنده این دین است و این شخص با پیامبر مزدیسنان همنام بوده است . پس نتیجه این میشود که فرقه مورد بحث ما یکی از شعب مانویه بوده که قرب دو قرن قبل از مزدک در کشور روم تاسیس یافته و مؤسس آن یکنفر ایرانی زردشت نام پسر " خورگان " از مردم " پسا " بوده است . . . از اشارات مندرجه در کتب عربی چنین مستفاد میشود که زردشت ( فسائی ) پیشوایی بوده که دعوت او فقط جنبه نظری داشته است ، اما مزدک که مرد عمل بوده و به قول طبری در نزد طبقه عامه خلیفه زردشت به شمار میآمده است ، رفته رفته نام مؤسس اصلی را تحت الشعاع قرار داد و در همان عهد خود ، فرقه را به اسم مزدکیه مشهور نمود . از این رو در ادوار بعد مردمان پنداشتهاند