خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤٥
ثانیا خود عرفا ، بعضی از سلاسل طریقت را به حسن بصری و از او به حضرت
امیر علیهالسلام میرسانند ، مانند سلسله مشایخ ابوسعید ابوالخیر [١]
ابنالندیم در الفهرست فن پنجم از مقاله پنجم سلسله ابومحمد ، جعفر خلدی
را نیز به حسن بصری میرساند و میگوید حسن هفتاد نفر از اصحاب بدر را
درک کرده است .
ثالثا بعضی از حکایات که نقل شده است ، میرساند که حسن بصری عملا جزء
گروهی بوده است که بعدها نام متصوفه یافتند بعدا بعضی از آن حکایات را
به مناسبت نقل خواهیم کرد . حسن بصری ایرانیالاصل است .
ب - مالکبن دینار . این مرد اهل بصره است از کسانی بوده است که کار
زهد و ترک لذت را به افراط کشانده است ، داستانها از او در این جهت
نقل میشود . وی در سال ١٣١ هجری درگذشته است .
ج - ابراهیم ادهم . اهل بلخ است ، داستان معروفی دارد شبیه داستان
معروف بودا . گویند : در ابتداء پادشاه بلخ بود و جریاناتی رخ داد که
تأئب شد و در سلسله اهل تصوف قرار گرفت . عرفا برای وی اهمیت زیاد
قائلند ، در مثنوی داستان جالبی برای او آورده است . ابراهیم در حدود
سال ١٦١ هجری درگذشته است .
د - رابعه عدویه این زن مصری الاصل و یا بصری الاصل و از اعاجیب روزگار
است ، و چون چهارمین دختر خانوادهاش بود " رابعه " نامیده شد . رابعه
عدویه غیر از رابعه شامیه است که او هم از عرفا است و معاصر جامی است
و در قرن نهم میزیسته است . رابعه عدویه کلماتی بلند و اشعاری در اوج
عرفان و حالاتی عجیب دارد . داستانی درباره عیادت حسن بصری و مالکبن
دینار و یک نفر دیگر از او نقل میشود که جالب است . رابعه در حدود ١٣٥
یا ١٣٦ درگذشته است و بعضی گفتهاند وفاتش در ١٨٠ یا ١٨٥ بوده است .
ه - ابوهاشم صوفی کوفی ، اهل شام است ، در آن منطقه متولد شده و در
[١] تاریخ تصوف در اسلام ص ٤٦٢ نقل از کتاب " حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر " . .