خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٤
معلوم نیست . اعدادی که مورخان ایران و عرب آوردهاند مبنای صحیح ندارد
، ولی ظاهرا همه روسا در این مکان عرضه هلاک شدند . چنانکه پس از این
واقعه که حکم کشتار عموم مزدکیان صادر شد افراد این فرقه چون رئیس مطاع
نداشتند پراکنده گشتند و در مقابل دشمنان خود ایستادگی نیافتند ، همه
مضمحل شدند ، دارایی آنها ضبط و کتب دینی سوخته شد . . . از این وقت به
بعد مزدکیه حکم فرقه سری پیدا کرد و به این صورت حیات خود را دوام داد
، و بعد از ساسانیان هم در عهد اسلام بارها خودنمایی کرد [١] .
دین مزدک به وسیله نیروی نظامی و اعمال زور و خشونت فوق العاده بر
حسب ظاهر درهم کوبیده شد ، ولی مانند آتشی در زیر خاکستر همچنان باقی
بود . مسلما اگر اسلام ظهور نمیکرد آیین مزدکی به واسطه خاصیت اشتراکی
بار دیگر بروز میکرد و زبانه میکشید ، زیرا علل و موجباتی که موجب
پیدایش آن مذهب و گرایش سریع و عجیب مردم به آن بود ، همچنان باقی
بود . دین مزدک از نظر اصول فکری و اعتقادی درباره جهان و خلقت و انسان
، از دین زردشتی چیزی کسر نداشت ، در همان سطح بلکه اندکی بالاتر بود ،
از این نظر جاذبهاش از سایر ادیان موجود کمتر نبود ، و از نظر تعلیمات
اجتماعی در جهت عکس آیین زردشتی بود که همواره طرفدار اقویا و صاحبان
قدرت است و از این جهت در میان توده مردم جاذبه ای نیرومند داشت .
اثر زور و اعمال خشونت موقت است ، عامل اصلی انقراض مزدکیان اسلام
بود ، اسلام که دین توحیدی بود ، یک سلسله اصول و مبانی خاص در باره خدا
و خلقت و انسان و حیات آورد که با عقائد مزدکی قابل قیاس نبود و در
تعلیمات اجتماعی خود بر عدل و مساوات و برابری افراد و نژادها تکیه کرد
،
[١] همان کتاب ، صفحات ٣٨٤ - . ٣٨٦