و حال آنکه نه شیعیان اولیه ایرانی بودند ، ( به استثناء سلمان ) و نه‌ اکثر ایرانیان مسلمان شیعه شدند . بلکه در صدر اسلام اکثر علمای مسلمان‌ ایرانی نژاد در تفسیر ، یا حدیث ، یا کلام ، یا ادب ، سنی بودند و بعضی‌ از آنها تعصب شدیدی علیه شیعه داشتند ، و این جریان تا قبل از صفویه‌ ادامه داشت . تا زمان صفویه اکثر بلاد ایران سنی بود . در زمان خلفای‌ اموی که سب علی علیه السلام در منابر رایج شده بود ، مردم ایران نیز تحت‌ تاثیر تبلیغات سوء امویها قرار گرفته و اغفال شده بودند و این برنامه‌ شنیع را اجرا می‌کردند ، حتی گفته می‌شود که پس از آنکه عمر بن عبدالعزیز این کار را غدغن کرد ، بعضی از شهرستانهای ایران مقاومت کردند . اکابر علمای تسنن را تا قبل از صفویه ایرانیان تشکیل می‌دهند ، اعم از مفسر ، فقیه ، محدث ، متکلم ، فیلسوف ، ادیب ، لغوی و غیره . ابوحنیفه که بزرگترین فقیه اهل تسنن است و امام اعظم خوانده می‌شود یک‌ ایرانی است . محمد بن اسماعیل بخاری که بزرگترین محدث اهل تسنن است و کتاب معروف او بزرگترین کتاب حدیث اهل تسنن است ایرانی است . همچنین است سیبویه از ادبا و جوهری و فیروز آبادی از لغویین و زمخشری از مفسرین و ابو عبیده و واصل بن عطا از متکلمین اکثریت علمای ایرانی و اکثریت توده مردم ایران تا قبل از صفویه سنی بوده اند .

غلبه اسلام بر تعصبات

عجیب اینست که ملل اسلامی غالبا پیرو فتوای علمایی بوده اند که از نظر ملیت با آنها مخالف بوده اند ، مثلا مردم مصر تابع فتوای لیث بن سعد بودند که یک ایرانی بود ، ولی مردم ایران در قدیم بیشتر تابع شافعی‌ بودند که عربی نژاد بود . بعضی از علمای ایرانی مانند امام الحرمین جوینی‌ و غزالی طوسی تعصب شدیدی له شافعی و علیه ابوحنیفه ایرانی دارند . مردم‌ ایران در دوره های بعدی شیعه