خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٢
ندارد ، بلکه مدارک خلاف آنرا ثابت میکند ، مدارک میگویند که در حوزه
زردشتی علاقهای به علم و کتابت نبوده است . جاحظ ، هر چند عرب است ،
ولی تعصب عربی ندارد به دلیل اینکه علیه عرب زیاد نوشته است و ما عن
قریب از او نقل خواهیم کرد وی در کتاب المحاسن و الاضداد [١] میگوید :
" ایرانیان علاقه زیادی به نوشتن کتاب نداشتند ، بیشتر به ساختمان
علاقمند بودند " در کتاب " تمدن ایرانی به قلم جمعی از خاورشناسان [١] تصریح میکند به عدم رواج نوشتن در مذهب زردشت در عهد ساسانی .
محققان اتفاق نظر دارند حتی تکثیر نسخ اوستا ممنوع و محدود بود . ظاهرا
وقتی اسکندر به ایران حمله کرد از اوستا دو نسخه بیشتر وجود نداشته است
که یکی در استخر بوده و وسیله اسکندر سوزانیده شده است .
نظر به اینکه درس و مدرسه و سواد و معلومات در آیین موبدی منحصر به
درباریان و روحانیان بود و سایر طبقات و اصناف ممنوع بودند ، طبعا علم
و کتاب رشد نمیکرد ، زیرا معمولا دانشمندان از طبقات محروم برمیخیزند نه
از طبقات مرفه . موزه گرزادهها و کوزه گرزادهها هستند که بوعلی و
ابوریحان و فارابی و محمد بن زکریای رازی میشوند نه اعیان زادگان و
اشراف زادگان . و به علاوه همانطور که مرحوم دکتر شفق یاد آور شده است
این دو طبقه هم در عهد ساسانی هر یک به گونهای فاسد شده بودند و از طبقه
فاسد انتظار آثار علمی و فرهنگی نمیرود .
بدون شک در ایران ساسانی آثار علمی و ادبی کما بیش بوده است ،
بسیاری از آنها در دوره اسلامی به عربی ترجمه شد و باقی ماند ، و بدون شک
بسیاری از آن
[١] صفحه . ٤ [٢] صفحه . ١٨٧