خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٥
که تأیید میکند استاد رازی همان ابوزید بلخی است [١] .
ابوزید در سال ٢٤٣ یا ٢٤٤ متولد شد و از شاگرد خود رازی که در ٢٥١
متولد شده است ٧ یا ٨ سال بزرگتر بوده است و البته این بعید نیست ،
خصوصا با توجه به اینکه رازی در بزرگسالی به تحصیل اشتغال پیدا کرده است
. ابوزید ٩ سال هم بعد از شاگرد خود زنده بوده است . استاد دیگر رازی
ابوالعباس ایرانشهری است که قبلا نام بردیم و اطلاع درستی از او در دست
نیست .
رازی عقاید فلسفی خاص دارد ، به فلسفه ارسطوئی زمان خویش تسلیم نبوده
است ، درباب ترکیب جسم قائل به " اجزاء ذرهای " بوده است . عقیده
خاصی درباب قدمای خمسه داشته است که معروف است و کم و بیش در کتب
فلسفه مطرح است . عقاید فلسفی رازی را درباب قدمای خمسه ، فارابی ،
ابوالحسین شهید بلخی ، علی بن رضوان مصری ، ابن الهیثم بصری رد کردهاند .
در فهرست کتب رازی ، کتابی " فی النبوات " آمده که دیگران به طعن
و استهزاء نام او را " نقض الادیان " نهادهاند و کتاب دیگری بنام "
فی حیل المتنبئین " و دیگران به طعن نام او را " مخاریق الانبیاء "
گذاشتهاند . این کتابها در دست نیست ، ولی متکلمین اسماعیلی از قبیل
ابوحاتم رازی و ناصر خسرو ( و شاید منقول از ابوحاتم ) در کتب خود به
نقل قول از رازی مطالبی آورده مبنی بر اینکه او منکر نبوات بوده است .
هر چند ابوحاتم نام رازی را نبرده است و از او با کلمه " ملحد " یاد
کرده است ولی مسلم است که منظور او محمدبن زکریای رازی است .
نظر باینکه آن کتب در دست نیست ، نمیتوان اظهار نظر قطعی کرد ، ولی
از مجموع قرائن میتوان بدست آورد که رازی منکر نبوات نبوده و با "
متنبئین " ( مدعیان دروغی نبوت ) در ستیزه بوده است ، مباحثات رازی
با ابوحاتم
[١] شرح حال و آثار و افکار رازی ، به قلم دکتر مهدی محقق در مقدمه ترجمه السیره الفلسفیة رازی ص . ٧